Opis

„O ubóstwie i ubogich, przez Fr. Skarbka, Fil. D. Pr. Kr. War. Uniwersytetu, Czł. Tow. Kr. Przyjaciół Nauk” W Warszawie, w Drukarni Gałęzowskiego, 1827.

Egzemplarz zachowany w oryginalnej, papierowej okładce wydawniczej — w stanie, w jakim opuścił warszawską oficynę blisko dwieście lat temu.

Kartę tytułową zdobi znakomicie dobrane motto — francuski cytat z Bibliothèque Universelle (październik 1826), stawiający pytanie, które jest kluczem do całej książki: komu należy się nagroda dobroczynności — temu, kto co roku wydaje sto funtów na łagodzenie skutków pożarów, czy temu, kto tę samą sumę przeznaczy na zabezpieczenie domów piorunochronami? Skarbek konsekwentnie odpowiada: lepiej zapobiegać niż ratować.

Dzieło otwiera rozdział o wymownym tytule: „Czy ubodzy i ubóstwo składają ważny przedmiot prawodawstwa i administracyi kraiu?”, a rozpoczyna je zdanie o dążeniu wszystkich narodów ku bogactwu „i wypływaiącey z niego oświacie”.

Autor tak określa swój cel: zebrać główne zasady nauki gospodarstwa narodowego w kwestii odwrócenia przyczyn ubóstwa, wspomnieć o głównych zakładach dla wsparcia ubogich urządzonych w różnych krajach i ułatwić tym sposobem osobom dobroczynnym wybór między mniej lub bardziej skutecznymi środkami niesienia ulgi nędzy. Praca dzieli się na pięć rozdziałów:

I. Czy ubodzy i ubóstwo składają ważny przedmiot prawodawstwa i administracji kraju? II. O przyczynach ubóstwa III. O oddalaniu przyczyn zasłużonego ubóstwa IV. O oddalaniu przyczyn niezasłużonego ubóstwa V. O sposobach zapobiegania żebractwu i dania sposobu do życia ubogim

Rozróżnienie na ubóstwo „zasłużone” i „niezasłużone” — dziś brzmiące kontrowersyjnie, wówczas nowatorskie — pokazuje, jak wcześnie polska myśl społeczna zaczęła zadawać pytania, które wracają w debacie publicznej do dziś.

o Autorze

Fryderyk Florian Skarbek uznawany jest przez historyków myśli ekonomicznej za najwybitniejszego polskiego ekonomistę XIX wieku i ojca polskiej ekonomii — był przy tym nie tylko teoretykiem, ale też powieściopisarzem, komediopisarzem, pamiętnikarzem, publicystą, historykiem, działaczem społecznym i politykiem. Urodzony w 1792 r. w Toruniu, dzieciństwo spędził m.in. w Żelazowej Woli; jego nauczycielem był Mikołaj Chopin — a sam Skarbek został później ojcem chrzestnym Fryderyka Chopina, któremu dał imię. Studiował w paryskim Collège de France, a na polski grunt przeniósł teorie Adama Smitha i Jeana-Baptiste’a Saya. W 1818 r. objął katedrę ekonomii politycznej na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie wykładał aż do zamknięcia uczelni przez władze rosyjskie po powstaniu listopadowym.

Znaczenie tej właśnie książki jest szczególne: Skarbek był pierwszym polskim uczonym, który zajął się kwestią ubóstwa, i to jemu poświęcił wydaną w 1827 r. książkę „O ubóstwie i ubogich”; z ubóstwem walczył też praktycznie — wspierając zakładanie kas oszczędnościowych dla robotników oraz przytułków dla biednych. Po upadku powstania listopadowego zajął się organizacją i kierowaniem zakładami karnymi i dobroczynnymi, a w 1844 r. założył Główną Kasę Oszczędności. Teoria z tej książki stała się więc programem działania na resztę jego życia.

Dzieło dedykowane zostało Zofii Zamoyskiej (1780–1837), znanej z działalności dobroczynnej i podziwianej na kongresie wiedeńskim.

Dane bibliograficzne i stan

• Pierwsze wydanie, Warszawa 1827, Drukarnia Gałęzowskiego
• Stron: III + 150 (plus karty wstępne)
• Wymiary: 19,5 × 12 cm
• Oryginalna papierowa okładka wydawnicza
• Papier gdzieniegdzie z przebarwieniami i punktowym zażółceniem ze starości, poza tym stan bardzo dobry; blok zwarty, druk czysty i doskonale czytelny

Pozycja fundamentalna dla historii polskiej myśli ekonomicznej i socjalnej — poszukiwana przez kolekcjonerów poloników, ekonomistów, socjologów, historyków opieki społecznej i miłośników varsavianów.