Opis

DZIENNIK PRAW KRÓLESTWA POLSKIEGO, tom 53, Warszawa 1859 – z ustawą o służbie cywilnej. Egzemplarz z archiwum Magistratu m. Warszawy

Дневникъ законовъ. Dziennik Praw. Tom 53. Warszawa, w Drukarni Rządowej przy Kom. Rząd. Sprawiedliwości, 1859. Ss. 443. Oprawa półskórek.

Regulamin życia urzędnika

Kto mógł zostać urzędnikiem, jak awansował, ile lat musiał przesłużyć na jednym stanowisku i co go czekało, kiedy wyrzucono go ze służby – wszystko to rozstrzygała ustawa wydrukowana w tym tomie. „Ustawa o służbie cywilnej w Królestwie Polskiem” zajmuje tu blisko półtora setki stron (s. 69–217), czyli około jednej trzeciej woluminu. Przez dwadzieścia lat była podstawą pragmatyki urzędniczej w Królestwie. Uchylono ją dopiero w 1879 r., kiedy administrację podporządkowywano już wprost przepisom rosyjskim.

Tekst wydrukowano dwujęzycznie, po rosyjsku i po polsku, na sąsiednich łamach. Język jest konkretny i dziś czyta się go z zaskakującą łatwością. Tytuł VI, „O uwolnionych i oddalonych ze służby”, otwiera artykuł 161: „Urzędnik, uwolniony od urzędowania z pozyskaniem chlubnego świadectwa, może prosić o umieszczenie go napowrót w służbie rządowej”. Następny dodaje, że taki urzędnik może dostać posadę tej samej klasy albo o jedną klasę wyższą, „jeśli przepisany termin na zajmowanej poprzednio posadzie wysłużył”. W tej formule widać cały system klas i rang, w którym żył urzędnik Królestwa Polskiego połowy XIX wieku.

Co jeszcze w tomie

Dziennik Praw był urzędowym publikatorem Królestwa Polskiego, w którym ogłaszano ukazy, postanowienia i ustawy. Tom 53 przynosi akty z czasów Aleksandra II, z pierwszych lat po wojnie krymskiej, zanim nadeszły reformy Wielopolskiego i powstanie styczniowe.

Wśród nich jest rozkładana tablica „Etat dla Gimnazjów Okręgu Naukowego Warszawskiego” z formułą „Na oryginale własną Jego Cesarskiej Mości ręką napisano: Ma być podług tego”. To szczegółowe zestawienie posad i pensji w gimnazjach okręgu: od dyrektora, przez nauczycieli przedmiotów, języków (z rosyjskim, polskim, łacińskim i greckim) i religii różnych wyznań, po kancelarię i potrzeby szkoły. Gratka dla badaczy dziejów oświaty i historyków szkół warszawskich.

W dalszej części tomu kolejne tabele etatów, m.in. komisji rządowych.

Proweniencja

Egzemplarz z dawnych zbiorów warszawskiego Magistratu. Na karcie tytułowej:

• owalna pieczęć „Библиотека Магистрата города Варшавы” (Biblioteka Magistratu m. Warszawy),
• fioletowa pieczęć „Архивъ Магистрата г. Варшавы” (Archiwum Magistratu m. Warszawy),
• odręczny dopisek atramentem o tej samej treści oraz słowo „Архивъ” pod tytułem rosyjskim,
• dawne sygnatury ołówkiem w lewym górnym rogu.

Pieczęcie w przedrewolucyjnej ortografii rosyjskiej, z epoki carskiej. To ślad księgozbioru, z którego korzystała administracja miejska Warszawy pod zaborem – tom stał na półce urzędników, których służbę regulowała drukowana w nim ustawa.

Stan zachowania

Oprawa półskórek. Stan dostateczny plus / dobry minus. Przebarwienie górnego marginesu w części kart, miejscowe zażółcenia papieru typowe dla wieku. Tekst czytelny. Rozkładana tablica zachowana.

Dla kolekcjonerów varsavianów, historyków prawa i administracji, badaczy dziejów oświaty oraz zbieraczy druków urzędowych Królestwa Polskiego.