Opis

Homer – Odysseja. Z greckiego przełożył i przedmową poprzedził Józef Wittlin. Rzecz o Homerze napisał Ryszard Ganszyniec. Wydanie drugie. Warszawa 1931. Nakładem Księgarni F. Hoesicka. s. 478, format 22,5 × 15 cm, oprawa twarda.

Drugie, gruntownie przepracowane wydanie przekładu, który jest jednym z największych osiągnięć polskiej sztuki translatorskiej XX wieku — i właśnie ta wersja została w 1935 roku uhonorowana nagrodą polskiego PEN Clubu.

Historia tego tłumaczenia jest sama w sobie opowieścią o życiu. Józef Wittlin (1896–1976) — poeta, eseista, autor Hymnów i słynnej Soli ziemi — zaczął przekładać Odysseję jako gimnazjalista w 1914 roku. Pierwsza wersja ukazała się dziesięć lat później, w 1924 roku we Lwowie, w serii Biblioteki Przekładów z Literatury Greckiej i Rzymskiej. Wittlin jednak nie uznał rzeczy za skończoną. Wracał do niej przez dekady: wydanie drugie, oferowane tutaj, jest efektem siedmiu lat poprawek i w istocie nowym tekstem; trzecie ukazało się dopiero w 1957 roku na emigracji w Londynie, a czwartego pisarz nie zdążył już podjąć, choć miał taki zamiar. Praca nad kolejnymi wersjami Odyssei stała się osią całej jego biografii literackiej.

Przekład Wittlina to Homer poety, nie filologa — bujna, rozkołysana polszczyzna o młodopolskim rodowodzie, wiersz o szerokim oddechu, świadomie odchodzący od szkolnego heksametru. Współcześni krytycy spierali się o ten rozmach zaciekle; dziś ta „niedzisiejszość” frazy czytana jest jako największy walor przekładu i powód, dla którego doczekał się on w 2024 roku nowej, dwujęzycznej edycji w setną rocznicę pierwodruku. Wydanie z 1931 roku wywołało prawdziwą burzę w prasie literackiej — omawiali je m.in. Zygmunt Łempicki, Stefan Srebrny i Witold Doroszewski, a Jan Parandowski przeprowadził z Wittlinem głośną rozmowę „Odyseja” w oblężonym Lwowie na łamach „Wiadomości Literackich”.

Tom otwiera obszerna przedmowa tłumacza oraz studium Ryszarda Ganszyńca (1888–1958), wybitnego filologa klasycznego, profesora Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie — Rzecz o Homerze, wprowadzająca czytelnika w kwestię homerycką i realia świata epopei.

Na karcie przedtytułowej wykaz wcześniejszych książek Wittlina: Hymny (wyd. trzecie 1929), Gilgamesz (1922) i Wojna, pokój i dusza poety (1925). Na karcie tytułowej odręczny podpis własnościowy zielonym atramentem — nieodczytany, warto sprawdzić, czy nie kryje się za nim ciekawsza proweniencja.

Stan: oprawa twarda, blok zwarty, papier czysty, druk bardzo dobrze czytelny. Ślady użytkowania niewielkie. Stan zachowania bardzo dobry (z minusem).

Egzemplarz stanowi wydanie tytułowe wobec znanej edycji Wydawnictwa J. Mortkowicza i Towarzystwa Wydawniczego w Warszawie z tego samego roku. Skład drukarski, papier, paginacja, układ typograficzny i tablica z portretem Homera są w obu wariantach identyczne — różni je wyłącznie karta tytułowa, na której figuruje adres Księgarni F. Hoesicka. To praktyka typowa dla dwudziestolecia: nakład kosztownej publikacji dzielono między dwie firmy księgarskie, z których każda firmowała swoją partię własną kartą tytułową. Wariant Hoesickowski jest w obiegu antykwarycznym wyraźnie rzadszy od Mortkowiczowskiego — katalogi notują niemal wyłącznie ten drugi. Dla zbieracza wariantów wydawniczych to okoliczność podnosząca wartość egzemplarza.