Opis

Akta babińskie. Pismo nie-perjodyczne i nie-zbiorowe. Xiążeczka pierwsza
Wydawca: J. I. Kraszewski. Wilno, nakładem i drukiem Józefa Zawadzkiego, 1843.

Rzadki wileński druk z wczesnego, najbarwniejszego okresu działalności Józefa Ignacego Kraszewskiego — najpłodniejszego pisarza polskiego XIX wieku, wówczas trzydziestolatka mieszkającego na Wołyniu, a już związanego z najważniejszą oficyną Wilna, drukarnią Józefa Zawadzkiego.

Sam tytuł to literacki żart i program zarazem. „Akta babińskie” nawiązują do słynnej XVI-wiecznej Rzeczypospolitej Babińskiej — szlacheckiego towarzystwa facecjonistów z Babina pod Lublinem, które parodiowało urzędy i godności państwowe, nadając je za łgarstwa i przechwałki, a swoje „urzędowe” wpisy prowadziło właśnie w księgach zwanych aktami babińskimi. Kraszewski wskrzesza tę tradycję: jego pismo, przekornie zapowiedziane jako „nie-perjodyczne i nie-zbiorowe” (czyli odwrotność wszystkiego, czym powinno być porządne czasopismo), miało być zbiorem satyry, humoresek i literackich zaczepek. Wymowne jest też motto na karcie tytułowej: Ridendo castigat… — „śmiechem karci [obyczaje]” — z dopiskiem, że pochodzi „ze starej kurtyny Teatru Lubelskiego”, co domyka babińsko-lubelski koncept.

Przedsięwzięcie okazało się efemerydą — ukazały się tylko dwie „xiążeczki”: pierwsza w 1843 i druga w 1844 roku. Oferowany egzemplarz to zeszyt pierwszy, otwierający całość. Wielkopolska Digital Library

Ciekawostką typograficzną jest archaiczna pisownia „Xiążeczka piérwsza” z literą „x” i kreskowanym „é” — świadectwo polszczyzny sprzed reform ortograficznych. Karta tytułowa z dawnym numerem inwentarzowym; ubytki papieru w dolnej partii karty (m.in. w miejscu nazwy miejsca wydania), poza tym druk czytelny, o ładnej, zróżnicowanej typografii z ozdobnikami.

Pozycja gratka dla kolekcjonerów kraszewscianów, wileńskich druków Zawadzkiego i miłośników staropolskiej tradycji humorystycznej.