O Powstaniu Warszawskim (Lublin 1944) – powstanie oczami propagandy PKWN
druk Ministerstwa Informacji i Propagandy150 zł
Dostępny – 1 egzemplarz
Opis
„Druga połowa lipca 1944 r. nie zapowiadała w niczym, że Warszawa zostanie wydana na zagładę i zniszczenie, jakiemu nie uległo żadne miasto w tej wojnie.”
O POWSTANIU WARSZAWSKIM. Lublin 1944. Nakładem Ministerstwa Informacji i Propagandy.
Kiedy ta broszura wychodziła w Lublinie, Warszawa leżała w gruzach, a spór o sens powstania dopiero się zaczynał. Ten głos w sporze ukazał się jeszcze w 1944 roku, nakładem ośrodka propagandy nowej władzy zainstalowanej w Lublinie pod egidą Armii Czerwonej. Czytany dziś, jest źródłem podwójnym: do historii lipca 1944 roku i do historii tego, jak władza komunistyczna od pierwszych miesięcy budowała swoją opowieść o powstaniu.
Warszawa w przededniu
Autor pisze jako naoczny świadek („Każdy z nas, kto mieszkał i przebywał wówczas w Warszawie…”) i najmocniejsze są te strony, na których po prostu relacjonuje ostatnie dni lipca. Przez miasto ze wschodu na zachód ciągną kolumny samochodów „naładowanych zrabowanymi rzeczami”. W niedzielę 23 lipca wśród volks- i reichsdeutschów wybucha panika, niemieckie sklepy się zamykają, poczta i telefony milkną. Na Pradze ktoś widział już sowieckie czołgi, pod głośnikami stoją tłumy, a każdy komunikat „pęczniał treścią wyimaginowaną, gdy podawano go z ust do ust”.
Potem przychodzi otrzeźwienie. Do miasta przyjeżdża gen. Guderian, 26 lipca na murach pojawiają się czerwone afisze gubernatora Franka. Następnego dnia rozlepiono wezwanie: w piątek 28 lipca sto tysięcy mężczyzn ma się stawić do robót fortyfikacyjnych. Niemcy podstawili kilkaset ciężarówek, a w każdym punkcie zgłosiło się po kilkanaście osób. O dziewiątej samochody odjechały puste. Miasto czekało na łapanki, które nie nastąpiły. Przez trzy noce na prawy brzeg Wisły szły czołgi, a naloty na Pragę ustały. „Wysoka temperatura febry przyfrontowej (…) zaczęła powoli opadać.”
Opowieść według jednej strony
Od piątej strony narracja zmienia rejestr. Na pierwszy plan wychodzi utworzenie PKWN, nazwanego „wielką sensacją polityczną”, i wyjazd Mikołajczyka do Moskwy. Podziemna prasa niepodległościowa to tu „prasa reakcyjna”, która o PKWN pisała, „co ślina na pióro przyniosła”. Autor stawia ją obok propagandy Goebbelsa i dopisuje, że ta „współpraca” najjaskrawiej ujawniła się „w okresie kampanii katyńskiej”, czyli przy ujawnieniu zbrodni katyńskiej w 1943 roku. Takie zdania czyta się dziś jako dokument epoki: zapis linii, którą nowa władza przyjęła wobec Armii Krajowej i rządu londyńskiego już jesienią 1944 roku.
Zaraz potem znów pojawia się dokładna relacja: 27 lipca dowództwo AK zarządza ostre pogotowie, w piątek od rana „mówiło się na mieście, że o 5 po południu »zacznie się«”, a o szóstej wiadomo już, że termin przesunięto. Jedno zdanie spina oba porządki tekstu – polityczny i reporterski: „nikt nie przypuszczał, że będą aż tak tragiczne, jak zniszczenie Warszawy podczas powstania”.
Wydanie i egzemplarz: Lublin 1944, nakładem Ministerstwa Informacji i Propagandy. Broszura w oryginalnej szarobłękitnej okładce kartonowej z tytułem; autor nie podany. Druk na papierze wojennym, pożółkłym, tekst czytelny. Okładka lekko zabrudzona, z drobnymi plamkami i przetarciami. Stron 54
Dla kolekcjonerów druków lubelskich z czasów PKWN, varsavianów i historyków propagandy – świadectwo tego, jak o powstaniu pisano w Lublinie, zanim minął rok 1944.







