Kopernicki Walery [kryptonim: W. K.] – Rzeki i jeziora. Tekst objaśniający do mapy hydrograficznéj dawnéj Słowiańszczyzny części północno zachodniéj. Warszawa 1883. Skład Główny w Księgarni G. Gebethnera i R. Wolffa. s. 125, 22,5 × 15 cm, oprawa twarda.

Za literami „W. K.” kryje się Walery Kopernicki (1819–1895), warszawski pedagog, brat antropologa Izydora Kopernickiego. Jego nazwisko jako właściwego autora podają zgodne opisy katalogowe Biblioteki Kórnickiej i Centralnej Biblioteki Geografii i Ochrony Środowiska PAN oraz Estreicher (E. XIX, wyd. 2, t. 17, s. 430). Śmierć Kopernickiego odnotowały „Tygodnik Illustrowany” i „Biesiada Literacka” w 1896 roku, obie z portretem.

To komentarz do mapy — i zarazem jedyna jego część, która przetrwała w formie książkowej. „Mapa hydrograficzna dawnej Słowiańszczyzny. Część zachodnio-północna” była wielkim arkuszem litograficznym 62 × 81 cm w skali 1:2 000 000, wydanym z zapomogi Kasy im. Mianowskiego, odbitym w zakładzie Willner frères w Cieplicach w Czechach i dopuszczonym przez warszawską cenzurę 18 lutego 1882 roku. Mapa i tekst rozeszły się z czasem, bo były osobnymi obiektami: arkusz wieszano albo składano, książkę stawiano na półce. Dziś tekst i mapa razem trafiają się rzadko.

Kopernicki wyłożył w przedmowie powód, dla którego książeczka w ogóle powstała: na mapie umieścił przy każdym niemal dopływie pierwszą literę jego nazwy, a że wiele rzeczek nosi po kilka nazw, sam arkusz przestał wystarczać. Nazwy weryfikował, powołując się wprost na „Słownik geograficzny” Filipa Sulimierskiego i na monografie szczegółowe.

Układ jest geograficzny, nie alfabetyczny. Część pierwsza — Rzeki — otwiera się działem „Rzeki stoku północnego” i biegnie dorzeczami: Elba (Łaba, Lab, Elbe, Albis), Odra, Wisła, Niemen, Dźwina, dalej na południe Dunaj, Dniestr, Boh i Dniepr z limanami czarnomorskimi. Każde hasło dostaje bieg rzeki od źródeł, przechodzone miasta w wersji polskiej i niemieckiej (Kralowy Hradec — Königgrätz, Miszna — Meissen, Dziewin — Magdeburg), długość biegu w milach geograficznych, powierzchnię dorzecza, spławność i żeglowność, a pod tym numerowaną listę dopływów lewych i prawych. Część druga obejmuje jeziora.

Najczęściej używaną częścią jest jednak skorowidz na końcu. Zestawia obok siebie warianty nazwy tej samej rzeki w językach obszaru — Aa, Gauj-Aa, Govia, Gawija; Albis, Elba, Łaba, Lab, Elbe; Adler, Orlica — z odsyłaczem do strony i skrótowym określeniem, czyim dopływem rzeka jest i do jakiego morza wpada. Z tego powodu praca Kopernickiego funkcjonuje w obiegu naukowym do dziś: cytuje ją współczesna onomastyka, między innymi na łamach krakowskiej „Onomastica” przy ustalaniu średniowiecznych nazw wodnych Mazowsza i Wielkopolski.

Oprawa twarda, przytarta. Niewielkie plamy na okładce i na części kart. Na karcie tytułowej pieczątka własnościowa dawnego właściciela, dwukrotnie przekreślona różowym mazakiem, odręczny dopisek przy kryptonimie autora oraz zapiski ołówkiem, w tym sygnatura biblioteczna w górnej części karty. Blok zwarty, papier pożółkły równomiernie, druk czytelny. Poza wymienionymi defektami stan dobry.

Oferowany jest sam tekst objaśniający; mapa, do której się odnosi, nie wchodzi w skład egzemplarza.