Opis

Gršak Ivan (dr.) – Slovenski Štajer. Dežela in ljudstvo. III. snopič. Izdala in založila Slovenska Matica. V Ljubljani 1870. Natisnil Jožef Blaznik. s. 118, format 22 × 15 cm, oryginalna okładka broszurowa (papierowa).

Rzadki słoweński druk okresu odrodzenia narodowego — statystyczno-gospodarczy opis Styrii Słoweńskiej, wydany przez najważniejszą słoweńską instytucję wydawniczą XIX wieku.

Slovenski Štajer to zbiorowa monografia Dolnej Styrii — dzisiejszej północno-wschodniej Słowenii z Mariborem, Ptujem, Celje i Ormožem — wydawana zeszytami (snopiči) przez Slovensko Matico. Matica, założona 4 lutego 1864 roku w Lublanie z inicjatywy patriotycznych środowisk mariborskich, była instytucją o zadaniu bardzo konkretnym: tworzyć słoweńską literaturę naukową i słoweńską terminologię fachową tam, gdzie dotąd panowała wyłącznie niemczyzna. To druga najstarsza słoweńska oficyna wydawnicza, działająca do dziś. Tłoczył Jožef Blaznik, czołowy drukarz ówczesnej Lublany.

Rok 1870 to szczyt słoweńskiego ruchu narodowego — epoka wielkich zgromadzeń ludowych zwanych tabori, walki o język w szkole i urzędzie, sporu o narodowy charakter Styrii między Słoweńcami a niemieckojęzyczną administracją Grazu. Ta książka jest bronią w tamtym sporze: dowodem, że Styria Słoweńska jest krajem policzalnym, opisywalnym i własnym.

Zawartość. Tom obejmuje część poświęconą ludności i gospodarce. Autor otwiera rozdział rozważaniem antropologicznym o człowieku i pracy (z mottem z Księgi Rodzaju: „w pocie oblicza twego będziesz jadł chleb”), po czym przechodzi do twardych danych: zaludnienie poszczególnych okręgów w zestawieniu z Francją, Austrią i państwami niemieckimi, a dalej — rozdział Obrtnistvo — szczegółowe tabele produkcji rzemieślniczej i rolnej. Są tam m.in. zestawienia wytłoczonego oleju (rzepakowego, orzechowego, makowego, lnianego) w ośmiu okręgach, dane o uprawie lnu, o wypale potażu w kotłach oraz obszerna tablica produkcji jęczmienia i chmielu na piwo w dwudziestu okręgach za lata 1863–1865, z porównaniem do Styrii niemieckiej. Autor komentuje przy tym, dlaczego browarnictwo słoweńskie pozostaje słabe — chmiel zbyt drogi, a w kraju się go nie uprawia.

We wstępie autor wylicza źródła, na których pracował: dzieło Fr. X. Hlubka Ein treues Bild des Herzogthums Steiermark (Graz 1860), sprawozdania Izby Handlowo-Przemysłowej w Grazu z lat 1852–1865, tygodnik styryjskiego Towarzystwa Rolniczego z lat 1863–1867, wykaz własności górniczej Południowej Styrii za rok 1868 — oraz, co szczególnie wymowne, odpowiedzi na ankiety nadesłane mu przez „rodoljubov” z każdego słoweńskiego okręgu. To książka pisana w znacznej mierze metodą korespondencyjnego wywiadu społecznego, na trzy pokolenia przed socjologią wsi.

Dla polskiego zbieracza to pozycja z kręgu slawistycznego: druk słoweński epoki odrodzenia narodowego, materiał źródłowy do dziejów gospodarczych i demograficznych regionu, który sto lat później stał się częścią Jugosławii, a dziś Słowenii.

Stan: oryginalna okładka broszurowa papierowa, przybrudzona, z zaplamieniami i ubytkami krawędzi;  brak okładki tylnej. Zaplamienia i przebarwienia papieru. Ostatnia karta z ubytkami. Część kart pozostaje nierozciętych — świadectwo egzemplarza nigdy nie przeczytanego do końca. Blok zwarty, tekst i tabele czytelne. Stan ogólny dobry z minusem.