Opis

Naruszewicz Adam Stanisław (1733–1796)
Dzieła. Tomy I–IV w dwóch woluminach
Warszawa 1778, Drukarnia Nadworna Jego Królewskiej Mości

4°; t. I: k. 4, s. 230, [3]; t. II: k. [4], s. 205, [3]; t. III: k. [1], s. 243; t. IV: k. [2], s. 240. Liczne ozdobniki typograficzne, winiety i finaliki drzeworytowe. Oprawa XIX-wieczna: półskórek ze złoceniami i tłoczeniami na grzbietach, papier marmurkowy na okładzinach.

Pierwsze wydanie zbiorowe dzieł jednego z najwybitniejszych poetów polskiego Oświecenia – cztery tomy wydane w Warszawie w 1778 roku pod redakcją Franciszka Bohomolca. Instytut Badań Literackich określa tę edycję jako pierwsze i jedyne w XVIII wieku zbiorowe wydanie poetyckiej twórczości Naruszewicza.

Adam Stanisław Naruszewicz należał do ścisłej czołówki polskiej kultury epoki stanisławowskiej. Był poetą, tłumaczem, historykiem, duchownym i bliskim współpracownikiem Stanisława Augusta Poniatowskiego, uczestnikiem obiadów czwartkowych oraz w latach 1771–1777 redaktorem niezwykle ważnego dla polskiego Oświecenia czasopisma „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne”. Na polecenie króla pracował również nad monumentalną Historią narodu polskiego. Biblioteka Narodowa zalicza go do najwybitniejszych przedstawicieli polskiej poezji oświeceniowej.

W chwili ukazania się prezentowanego wydania Naruszewicz był już biskupem koadiutorem smoleńskim – godność tę otrzymał w latach 1774–1775; stąd występujący na kartach tytułowych skrót B.K.S.

Tom I i II – „Liryka” obejmują cztery księgi ód Naruszewicza. Poezja ta jest jednym z najważniejszych świadectw literackich epoki stanisławowskiej: obok utworów okolicznościowych i dworskich pojawiają się w niej tematy społeczne, moralne, obywatelskie i patriotyczne. Naruszewicz łączył klasycyzm z tradycją polskiej literatury wcześniejszych epok, a jego język – niekiedy celowo dosadny i potoczny – wyraźnie odróżniał go od wielu współczesnych poetów.

Tom III – „Sielanki, Satyry, Bayki i Epigrammata” zawiera szczególnie interesującą część dorobku autora: sielanki, osiem satyr, bajki i liczne epigramaty. Znajdują się tu m.in. utwory dedykowane Adamowi Kazimierzowi Czartoryskiemu oraz napisane z okazji wydarzeń towarzyskich i politycznych epoki. W tomie obecne są również przekłady i adaptacje autorów europejskich, m.in. La Fontaine’a i Gessnera. Opis bibliograficzny Biblioteki Książąt Czartoryskich potwierdza zawartość tego tomu oraz redakcję Franciszka Bohomolca.

Tom IV – „Tłomaczenia rozmaite” ukazuje Naruszewicza jako jednego z ważniejszych polskich tłumaczy XVIII wieku. Znalazły się w nim m.in. przekłady Horacego, Anakreonta, Macieja Kazimierza Sarbiewskiego oraz fragmenty związane z Tacytem.

Całość stanowi więc przekrój przez niemal wszystkie najważniejsze dziedziny poetyckiej działalności Naruszewicza i zarazem ważny dokument polskiej kultury literackiej czasów Stanisława Augusta.

CIEKAWA proweniencja – Juliusz Wiktor Gomulicki

Szczególnym walorem egzemplarza jest pochodzenie ze zbiorów Juliusza Wiktora Gomulickiego (1909–2006) – wybitnego edytora, historyka literatury, norwidologa, varsavianisty i bibliofila. Na wyklejce znajduje się charakterystyczna owalna pieczęć: „Zbiór JWG Warszawa”

Taki właśnie stempel jest identyfikowany w katalogach antykwarycznych jako znak własnościowy Juliusza Wiktora Gomulickiego; występuje na innych książkach pochodzących z jego biblioteki. Rara Avis Gomulicki był nie tylko badaczem literatury, ale również znanym kolekcjonerem książek, druków i rękopisów; jego działalności bibliofilskiej poświęcano osobne wystawy, m.in. w Bibliotece Narodowej. Pliki SBP

Na tym samym egzemplarzu znajduje się ponadto wcześniejsza/inna pieczęć proweniencyjna:

„Biblioteka Prywatna Wiktora Omelaniuka, Stary Pawłów, gm. Janów Podlaski”

oraz odręczny zapis „1955”. Tym samym egzemplarz posiada udokumentowaną historię kolekcjonerską, co zdecydowanie podnosi jego atrakcyjność bibliofilską.

Stan zachowania

Komplet czterech tomów wydawnictwa, oprawionych w dwóch woluminach, jednak z brakami wewnątrz poszczególnych tomów:

Tom I – karty 1–3 w kopii; brak s. 107–108; s. 109–110 omyłkowo wszyte w tomie III; kilka kart z niewielkimi reperowanymi ubytkami, miejscami ze stratą tekstu.

Tom II – uzupełnione niewielkie fragmenty rogów kilku kart.

Tom III – brak s. 51–54; s. 7–8 ze znacznymi ubytkami tekstu.

Na wyklejkach obu woluminów znajdują się odręczne spisy treści tomów III i IV sporządzone dawnym pismem, stanowiące dodatkowy interesujący element historii egzemplarza.

Oprawy z przetarciami i śladami użytkowania. Papier miejscami zażółcony, występują niewielkie przebarwienia i ślady dawnego zawilgocenia. Pomimo opisanych braków całość zachowuje bardzo atrakcyjny, autentyczny charakter XVIII-wiecznego starodruku.