Opis

Praga, 1753 rok. Papież Benedykt XIV, na prośbę Marii Teresy, pozwala, by w części świąt kościelnych ludzie po wysłuchaniu mszy wracali do pracy. Kalendarz był tak gęsty od dni świątecznych, że chłop i rzemieślnik tracili sporą część roku – a państwo traciło razem z nimi. Ten druk ogłaszał tę zmianę wiernym całej archidiecezji praskiej, po czesku.

Tytuł mówi wprost, o co chodzi: najmiłościwsze postanowienie papieża Benedykta XIV, według którego wolno w niektóre dni świąteczne, po wysłuchaniu mszy świętej, wykonywać swoje prace. Ogłoszono je w imieniu i na rozkaz arcybiskupa praskiego Jana Maurycego Gustawa hrabiego Manderscheid-Blankenheim, legata urodzonego Stolicy Apostolskiej, księcia Świętego Cesarstwa Rzymskiego i prymasa Królestwa Czeskiego. Wydrukował je arcybiskupi drukarz František Karel Hladký na Starym Mieście w Pradze, w Królewskim Dworze.

Zaczyna się od argumentów z historii. Na odwrocie karty tytułowej zestawiono dwa cytaty z dawnych synodów, po łacinie i po czesku. Sobór lyoński z 1274 roku zauważa, że w święta grzechów przybywa „in tabernis, choreis, & lupanaribus” (w karczmach, przy tańcach i w domach rozpusty), a dni roboczych biednym ledwie starcza na chleb. Synod w Tarragonie z 1329 roku dodaje: „Cùm otium, & desidia, fomentum pariant vitiorum” (skoro próżnowanie i lenistwo są pożywką występków). Dopiero potem następuje sam list arcybiskupa z tytulaturą w okazałej frakturze i przekład papieskiego pisma z łaciny na czeski.

Najbardziej żywe są punkty wykonawcze, bo widać w nich codzienność czeskiej parafii. Święty Wacław, „Otec Wlasti” (Ojciec Ojczyzny), zostaje nietknięty – 28 września ma być nadal świętowany w całym królestwie. Uroczystości Imienia Jezus i Imienia Maryi przenosi się na niedziele. Odpusty z okazji poświęcenia kościołów zostają, ale jeśli przypadała na nie procesja z innej parafii, i ona idzie na najbliższą niedzielę. W Pradze, gdzie kościołów parafialnych jest wiele, rocznicę poświęcenia z dawną procesją obchodzi się tylko w katedrze świętego Wita na Hradczanach. Święty Józef, obrany w 1654 roku patronem dziedzicznych ziem habsburskich, ma być czczony jak dotąd. W dni „dyspensowane” księża mają odprawiać mszę wcześnie rano, o stałej godzinie, z pieśniami z kancjonału po czesku albo po niemiecku, zależnie od parafii – a potem każdy może iść do pracy. Świętym, którzy stracili swój wolny dzień, nie wolno jednak pozwolić popaść w zapomnienie: w najbliższą niedzielę kaznodzieja ma przeczytać także ich ewangelię i przypomnieć ich cnoty.

To dokument przełomu – pierwszy duży krok w redukcji świąt w monarchii habsburskiej, na trzy dekady przed józefińskimi reformami. Dla badacza dziejów religijności, obyczaju i pracy w XVIII wieku – źródło z pierwszej ręki, w dodatku w języku ludu, do którego było kierowane.

Stan: format folio, 7 kart (14 stron), czeski druk szwabachą z wstawkami łacińskimi antykwą, ozdobne inicjały, na karcie tytułowej listwa ozdobników. Papier czerpany, zażółcony, miejscami zabrudzenia i przebitki farby z odwrocia, nieznaczne ubytki przy lewym brzegu karty tytułowej, ślady złożenia. Druk czytelny.