Opis

Projekt [konstytucji sejmowej w sprawie pretensji książąt Sanguszków do dóbr Karola i Hieronima Radziwiłłów]. [Warszawa?, po 1768].

Sejmowy druk z czasów Stanisława Augusta, w którym książęta Sanguszkowie upominają się o swoją część największej fortuny Rzeczypospolitej – majątku Radziwiłłów. Spór sięga ponad sto lat wstecz, do małżeństwa Radziwiłłówny z Sanguszką, a na stole obrad sejmu wraca w chwili, gdy dobra Karola Radziwiłła „Panie Kochanku” toną w długach i wierzyciele ustawiają się po swoje.

Tło

Konstytucja sejmu z 1768 roku powołała komisję, która miała rozsądzić roszczenia wierzycieli i wszystkich pretendentów do dóbr dwóch braci: Karola, wojewody wileńskiego, i Hieronima Radziwiłłów. Sanguszkowie nie chcieli jednak, by ich sprawa utonęła wśród zwykłych długów. Ich tytuł był innej natury – nie pożyczka, lecz krew.

Wywodzili się w prostej linii od Anny Izabeli Radziwiłłówny, córki Jana Albrychta Radziwiłła i Lawinii z Koreckich, która wyszła za księcia Jana Władysława Sanguszkę. Na tej podstawie twierdzili, że „z Prawa natury” należy im się część całego radziwiłłowskiego dziedzictwa po księciu Stanisławie Radziwille, zmarłym bezpotomnie – z wyjątkiem dóbr ordynackich, których dziedziczenie rządziło się osobnymi zasadami.

Co mówi druk

Projekt przychyla się do „remonstracyi” Sanguszków. Komisja wierzycieli, która – jak zaznaczono – do tej pory przeciągała się sine finali effectu (bez ostatecznego skutku), ma swobodnie działać dalej i zakończyć sprawę według własnych reguł. Jednak jej rozstrzygnięcia nie mogą przesądzać o prawach Sanguszków, którzy zachowują możliwość dochodzenia swoich części „w każdym czasie y w każdym należnym Sądzie”.

Fragment w pisowni oryginału:

„Przeto My Stany Rzeczypospolitey zgromadzone, przychylaiąc się do takowey Xiążąt Sanguszkow remonstracyi, wyraźnie mieć chcemy (…)”

Tekst jest typowym przykładem polszczyzny prawniczej XVIII wieku, przetykanej łaciną: Sanguszkowie dochodzą swych praw per viam Successionis (drogą sukcesji), domagając się in totalibus Bonis Domus Radzivillianae Sortes haereditatis (części dziedzicznych we wszystkich dobrach Domu Radziwiłłowskiego), a zmarły książę Stanisław odszedł steriliter (bezpotomnie).

Dla kogo

Druk łączy trzy wielkie rody – Radziwiłłów, Sanguszków i Koreckich – i dotyka jednej z najsłynniejszych postaci epoki, księcia „Panie Kochanku”. Ciekawy dla kolekcjonerów druków sejmowych i ulotnych, zbieraczy radziwiłłowskich i sanguszkowskich pamiątek oraz badaczy dziejów magnaterii, prawa i gospodarki Rzeczypospolitej szlacheckiej.

Papier czerpany z nieprzyciętymi krawędziami, szerokie marginesy. Druk antykwą z kursywą przy wtrąceniach łacińskich, z dużym inicjałem na początku tekstu.

Druk jednostronny, format folio.