Opis

PRZYJACIEL DOMOWY — kompletny rocznik XIV (1864), Lwów

Nr 1–104 (styczeń–grudzień 1864) w jednym woluminie. Rok upadku powstania styczniowego widziany z Galicji. Bogato ilustrowany drzeworytami.

Opis

Oferowany jest komplet rocznika 1864 popularnego lwowskiego tygodnika (a właściwie pisma wychodzącego dwa razy w tygodniu — 104 numery w roku) „Przyjaciel Domowy”, opatrzonego dewizą:

„Cudze wiedzieć rzeczy, ciekawość jest — a swoje potrzeba”

Pismo ukazywało się we Lwowie od 1851 r., założone i redagowane przez Hipolita Stupnickiego (1806–1878), z podtytułem „pismo zbiorowe dla ludu”; od numeru 70 z 1863 r. wydawcą i odpowiedzialnym redaktorem został Karol Stupnicki — i to właśnie jego nazwisko widnieje w stopkach numerów z prezentowanego rocznika, obok informacji o tłoczeniu „Drukiem Kornela Pillera”. Tytuł utrzymał się na rynku aż do 1886 r. Nasz wolumin to Rocznik XIV.

To rocznik szczególny. Numery ukazywały się w miesiącach agonii powstania styczniowego — w Galicji, a więc po austriackiej stronie kordonu, dokąd chronili się powstańcy i skąd płynęła pomoc dla walczących. Pismo adresowane do ludu i gospodarzy musiało lawirować między cenzurą a oczekiwaniami czytelników; tym ciekawsze jest dziś czytanie, co i jak wolno było wtedy napisać, a co przemycano w formie historycznych gawęd i obrazków obyczajowych.

Charakterystyczna dla „Przyjaciela Domowego” była też budząca ducha narodowego galeria postaci z dziejów Polski. W numerze 25 (25 marca 1864) znajdziemy obszerny artykuł o Hugonie Kołłątaju z całostronicowym portretem drzeworytniczym; w innych numerach — m.in. Jana Czarnieckiego czy opowieść historyczną Piotr z Krempy, starosta sandomierski.

Zawartość i ilustracje

Tematyka jest wyjątkowo szeroka — to prawdziwa encyklopedia wiedzy praktycznej i rozrywki dla dworu i wsi:

• Gospodarstwo i rolnictwo — hodowla drobiu (piękne drzeworyty kur hiszpańskiej i kochinchińskiej), Orka przedzimowa, uprawa nowych roślin (Nowa roślina Ignam — pochwała jamu jako pożywienia), sposoby obserwowania dna studzien
• Nowinki techniczne — efektowny drzeworyt i opis żniwiarki ciągnionej przez woły: „machina przeludzkich [sił], ma ona według życzenia szybko, gładko, nisko, i takowe po kolei kłaść i układać”. Świadectwo momentu, w którym mechanizacja dopiero pukała do wrót polskiego pola
• Beletrystyka i poezja — powieści i obrazki obyczajowe (Anusia. Powieść ze wsi, Szlachta sąsiady — obrazek z naszych czasów), wiersze (Przegląd nocny)
• Wiadomości ze świata, sprawy społeczne i polityczne, przegląd przedmiotów i ogłoszenia

W tekście liczne drzeworyty — portrety, sceny rodzajowe, maszyny rolnicze, zwierzęta gospodarskie, rośliny. To właśnie ta warstwa ikonograficzna czyni dziewiętnastowieczne roczniki tak atrakcyjnymi dla kolekcjonerów i badaczy kultury materialnej.

Dane i stan zachowania

• Komplet: numery 1–104 (styczeń–grudzień 1864), każdy po 4 strony — łącznie 416 stron
• Format duży: 35 × 25 cm
• Oprawa twarda, introligatorska — papier marmurkowy w odcieniach różu i zieleni, grzbiet i narożniki w płótnie bordowym, na licu naklejka tytułowa: Przyjaciel Domowy, Rocznik XIV, Lwów 1864
• Stan ogólny dobry–: papier pożółkły i przybrudzony na brzegach, w kilku miejscach wpisy kredką, na kilkudziesięciu kartach ślad przedziurawienia (zob. zdjęcia), blok zwarty, tekst i ryciny w pełni czytelne

Kompletne roczniki dziewiętnastowiecznej prasy galicyjskiej trafiają na rynek rzadko — pisma tego typu czytano na wylot i wyrzucano. Zachowany w oprawie, pełny rok wydawniczy to gratka dla kolekcjonera lwowianów i galicjanów, badacza prasy, historyka powstania styczniowego, rolnictwa i obyczajów, a także dla każdego, kto lubi zanurzyć się w codzienność dawnej Polski — numer po numerze.