Opis

KOJAŁOWICZ-WIJUK Wojciech O rzeczach do wiary należących rozmowy theologa, z różnemi wiary prawdziwey przeciwnikami (…) na trzy części podzielone. A za pozwoleniem starszych przedrukowane. Lwów [1780], w Drukarni Bractwa Świętey Troycy. Komplet trzech części w jednym woluminie.

Pewien kalwiński minister wydał książeczkę „Krotka odpowiedź Ewangelicka”. Zebrał w niej pytania katolików i odpowiedzi ewangelików, z tą różnicą, że jedne i drugie napisał sam. Na końcu dodał wyzwanie: jeśli ktoś na każde pytanie pokaże mu po dwa miejsca z pism ojców Kościoła z pierwszych czterystu lat chrześcijaństwa, „tym się kontentować będzie”. Jezuita Wojciech Wijuk-Kojałowicz przyjął wyzwanie. W przedmowie zarzuca ministrowi, że katolickie pytania ułożył tak, by łatwo było na nie odpowiedzieć, a na trudniejsze odpowiadał „na co inszego, pominąwszy rzecz, o którą pytano”. Najpierw chciał sprawę przemilczeć, ale gdy zobaczył, że broszura „prostszych Katolików gorszy, a przeciwniki nadyma”, wziął pióro. Tak powstała część tej książki.

Trzy rozmowy z trzema przeciwnikami

Książka jest zbiorem trzech cykli dialogów, które Kojałowicz wydawał wcześniej osobno. W każdym Theolog, czyli katolicki teolog, rozmawia z innym rozmówcą:

– z Politykiem, czyli człowiekiem światowym, o tym, jak rozumnie wybrać jedną prawdziwą wiarę spośród wielu wyznań; – z Ministrem, duchownym kalwińskim, o konkretnych różnicach między katolikami a ewangelikami; – z Dyssydentem o tym, czy Pismo Święte jest tak jasne, że każdy może je czytać sam, bez tłumaczenia Kościoła.

Forma dialogu sprawia, że tekst czyta się jak zapis prawdziwego sporu, z ripostami i przytykami. Minister zaczyna od ataku: „Niewiem iako y naymnieyszey szczerości na mnie w tey Materyey dowiedziesz”. Theolog odpowiada pytaniem, czemu wiara ministra nie prowadzi ludzi do ubóstwa, czystości i zaparcia się siebie, nie ma cudów i nie pociąga całych narodów pogańskich do Boga, jak czyniła wiara starożytnego Kościoła.

Najciekawsza jest trzecia część. Dyssydent broni tezy, że Pismo Święte jest „samo przez się nader iasne”, i powołuje się na Lutra, który twierdził, że jest jaśniejsze od wszystkich komentarzy ojców Kościoła. Theolog przez kolejne rozmowy pokazuje, ile sporów wybuchło właśnie wokół rzekomo jasnych miejsc Biblii. Rozmowa ma też tło historyczne. Dyssydent wita Theologa słowami, że długo czekał na spełnienie jego obietnicy, ale widząc „straszne kraiów naszych zamieszanie”, stracił już nadzieję. Spór o wiarę toczy się tu w cieniu wojen, które pustoszyły Rzeczpospolitą.

Autor

Wojciech Wijuk-Kojałowicz herbu Kościesza (1609–1677), litewski jezuita, teolog i historyk, autor łacińskiej „Historii Litwy”. Był jednym z najzdolniejszych polemistów katolickich swego czasu. Pisał po polsku, językiem jasnym i żywym, adresując swoje dialogi do zwykłych wiernych, nie do uczonych.

Wydanie

Trzy cykle rozmów zebrano w jednym tomie w Krakowie w 1671 roku. Niniejsze lwowskie wydanie z 1780 roku powstało w drukarni Bractwa Świętej Trójcy, jednej z najważniejszych oficyn katolickich XVIII-wiecznego Lwowa, która działała do 1786 roku. To, że ponad sto lat po pierwodruku polemikę z kalwinami drukowano ponownie, świadczy o jej długiej popularności. Druk zdobią drzeworytowe inicjały z motywem kwiatowym i ozdobne winiety, w tym winieta z Okiem Opatrzności w trójkącie nad pierwszą rozmową z Dyssydentem.

Egzemplarz

Wymiary 18 x 11 cm. Stron (2), 155, (7), 174, 249, (5). Trzy części w jednym woluminie – komplet. Oprawa półskórek ze złoceniami. Stan ogólny dobry+.