Opis

Twardowski Samuel z Skrzypny 

Woyna domowa z Kozaki i Tatary, Moskwą, potym Szwedami i z-Węgry Przez lat Dwanaście za Panowania Nayjaśnieyszego Jana Kazimierza Krola Polskiego tocząca śię. Na cztery podzielona Xięgi Oyczystą Muzą.

Kalisz 1681

Stron 104 + 284, (błędy paginacji). Oprawa stary półskórek: grzbiet pięciopolowy (ubytek grzbietu), fachowo podklejone i uzupełnione papierem ubytki na 20 kartach (3 pierwsze i 17 ost., w tym 3 ost. z niewielką szkodą dla tekstu), ślady zawilgocenia, mimo to stan ogólnie dobry.  Na wyklejce exlibris K. Cichoniaka dla Mariana Swinarskiego. Rzadkie

Do nabycia jedno z najważniejszych dzieł polskiego baroku — wierszowana kronika dwunastu lat wojen, które wstrząsnęły Rzecząpospolitą za panowania Jana Kazimierza. To edycja kaliska z 1681 roku, czyli pierwsze wydanie całości utworu, wytłoczone w oficynie kolegium jezuickiego w Kaliszu jako opus posthumum, dwadzieścia lat po śmierci poety.

Woyna domowa to obszerny poemat epicki — najgłośniejsze i najwyżej cenione dzieło Twardowskiego, zakrojone na miarę epopei narodowej. Autor podjął się rzeczy ambitnej: opisać wierszem klęskę i dramat państwa w latach 1648–1660, na szeroko rozpiętym tle dziejów całej Rzeczypospolitej. Stylistycznie poemat czerpie ze wzorów antycznych i renesansowych, a jego wartość polega nie tylko na literackim kunszcie, ale i na tym, że jest to relacja niemal naoczna — pisana przez człowieka, który sam był świadkiem opisywanych wydarzeń na Ukrainie i w Wielkopolsce.

Autor – „polski Wergiliusz”

Samuel ze Skrzypny Twardowski herbu Ogończyk (ur. między 1595 a 1600 w Lutyni, zm. 6 lipca 1661 w Zalesiu Wielkim) to jeden z najwybitniejszych polskich poetów barokowych — epik, panegirysta, satyryk, tłumacz i historyk. Współcześni nazywali go „polskim Maronem” (Wergiliuszem), a jego poematy stawiano na równi z Eneidą i wymieniano obok dzieł Jana Kochanowskiego i Macieja Kazimierza Sarbiewskiego. Przez stulecia jego utwory służyły za wzór w szkołach jezuickich.

Twardowski nie był kabinetowym literatem. Kształcił się w kolegium jezuickim w Kaliszu, walczył pod Chocimiem (1621), uczestniczył w wielkim poselstwie Krzysztofa Zbaraskiego do Turcji (1622–1623), dzierżawił majątki na kresach pod Zbarażem. Tę wiedzę z pierwszej ręki — o kresach, o wojsku, o szlacheckiej mentalności — przelał na karty Woyny domowej.

Co kryją cztery księgi

Poemat dzieli się na cztery części, prowadzące czytelnika przez kolejne akty narodowej tragedii:

• Księga I — rok 1648: Kozacy i Chmielnicki, pierwsze klęski, śmierć króla Władysława IV, działania księcia Jeremiego Wiśniowieckiego, bitwa pod Piławcami, oblężenie Zbaraża, elekcja Jana Kazimierza, rokowania z Tatarami i ugoda zborowska.
• Księga II — wielka bitwa pod Beresteczkiem (1651) i ugoda białocerkiewska.
• Księga III — od katastrofy pod Batohem (1652) do bitwy pod Żwańcem.
• Księga IV — dalszy ciąg zmagań aż po brzemienną w skutki ugodę perejasławską.

Klasyk polskiej bibliografii Karol Estreicher podkreślał, że relacja Twardowskiego „obfituje w mnóstwo interesujących szczegółów”, zwłaszcza tam, gdzie poeta był świadkiem wypadków, i że doskonale oddaje poglądy ówczesnej szlachty. Co więcej — autor miał odwagę pisać o sprawach drażliwych: o prywacie, o sporach o godności, o pysze magnatów, nie szczędząc „braciom” gorzkich wyrzutów i wskazując, że za potop nieszczęść Rzeczpospolita odpowiada w znacznej mierze sama.

Atuty wydania:

• Pierwsze wydanie całości. Za życia autora ukazała się drukiem jedynie część pierwsza (Kraków 1660). Dopiero kaliska edycja z 1681 roku zebrała wszystkie cztery księgi w jeden tom — to ona jest pierwszym pełnym wydaniem poematu.
• Druk jezuicki z renomowanej oficyny. Wytłoczono ją typis Collegii Calissiensis Societatis Jesu — w drukarni kolegium jezuickiego w Kaliszu, na potrzeby m.in. edukacji w kolegiach zakonu.
• Tekst o szczególnej wadze dla nauki. Autorski rękopis dzieła, sporządzony pod kontrolą poety, przepadł w 1944 roku (należał przed wojną do zbiorów Biblioteki Narodowej). Tym większego znaczenia nabierają zachowane egzemplarze druku, które przeniosły ten tekst przez stulecia.

Opis bibliograficzny

Calissii (Kalisz) 1681. Typis Collegij Calissiensis Soc. Jesu. Karta tytułowa, frontispis miedziorytowy, k. [1], s. 104 + 284; drzeworytowe winiety i inicjały; format ok. 19 × 30 cm (folio). Estreicher, Bibliografia Polska, t. XXXI, s. 442–443.