Opis

Lukan, „Pharsalia po polsku przetłumaczonego Lvkana albo raczey Woyna Domowa między Pompejuszem a Caezarem” Oliwa 1690. 

Pierwszy drukowany polski przekład jednego z największych eposów starożytności — i przez ponad trzysta lat jeden z zaledwie dwóch, jakie istniały: następny pełny przekład „Farsalii” ukazał się dopiero w 1994 roku. To z tego poematu pochodzi fraza ferro et igni, którą Sienkiewicz uczynił tytułem „Ogniem i mieczem”.

Lukan — siostrzeniec Seneki, cudowne dziecko rzymskiej poezji, zmuszony przez Nerona do samobójstwa w wieku 25 lat — opisał wojnę domową Cezara z Pompejuszem jako moralną katastrofę Republiki. Nietrudno zgadnąć, dlaczego jego epos o wolności ginącej w bratobójczej wojnie stał się nagle modny w Rzeczypospolitej końca XVII wieku: w ciągu trzech lat powstały aż trzy polskie wersje, a dwie z nich wyszły z tej samej cysterskiej drukarni w Oliwie, konkurując ze sobą.

Autorem oferowanego, pierwszego z nich, był Wojciech Stanisław Chrościński — sekretarz królewski i pisarz pokojowy Jana III Sobieskiego, panegirysta zwycięzcy spod Wiednia. Swój przekład, ujęty w barokowe oktostychy (strofy ośmiowersowe) z wierszowanym streszczeniem przed każdą z dziesięciu ksiąg, zadedykował samemu królowi Janowi III. Druk tłoczył Jan Jakub Textor w klasztorze oliwskim — jednej z ciekawszych oficyn Prus Królewskich; karta tytułowa z ozdobnym drzeworytowym koszem kwiatów.

Egzemplarz: folio (33 cm), k. [4], s. 350 — kompletny zasadniczy tekst przekładu wszystkich dziesięciu ksiąg Lukana wraz z kartami wstępnymi. Brak wydanego przy nim „Supplementu” (95 s. z osobną paginacją) — tłumaczenia XVII-wiecznej łacińskiej kontynuacji Thomasa Maya, doprowadzającej dzieje do śmierci Cezara; sam poemat Lukana jest w egzemplarzu w całości. Oprawa skórzana z epoki w bardzo dobrym stanie. Proweniencja: na wyklejce kaligraficzny wpis własnościowy z epoki: Ex Libris M. D. Samuelis Brochocki Thesaurarij Zakroczym[ensis] — „z ksiąg wielmożnego pana Samuela Brochockiego, skarbnika zakroczymskiego”. Samuel Brochocki, skarbnik zakroczymski, figuruje w poczcie elektorów królów polskich; Brochoccy, piszący się z Brochocina, byli rodziną mazowiecką. Staranny dukt wpisu i tytulatura wskazują na przełom XVII i XVIII wieku — egzemplarz zachował ślad pierwszego pokolenia swoich właścicieli.

Fundamentalna pozycja polskiej recepcji antyku i historii przekładu. Rzadkość.