Opis

MYLIUS Arnold

Principum et Regum Polonorum Imagines ad vivum expressae. Quibus adiectae sunt breves singulorum historiae et res praeclare gestae

Coloniae Agrippinae (Kolonia), druk: Gottfried von Kempen (typis Godefridi Kempensis), nakład i oprac.: Arnold Mylius, 1594.

Format folio. Karta tytułowa, s. 72. Z 43 numerowanymi portretami władców polskich rytowanymi w miedzi (w oferowanym egzemplarzu 38 rycin oryginalnych oraz 5 w kopiach – szczegóły w opisie stanu zachowania), ozdobnymi inicjałami i finalikami drukarskimi. Tekst w języku łacińskim. Oprawa współczesna: pełna skóra ze zwięzami, tłoczeniami i złoconym napisem na grzbiecie. Brzegi kart barwione.

Bibliografia: Estreicher XXII, 654; VD16 M 7374.

Najstarsze zachowane wydanie słynnego Treterowskiego pocztu królów polskich

Jeden z pierwszych drukowanych pocztów władców Polski – znane i poszukiwane dzieło, które na trzy stulecia ukształtowało wyobrażenia Polaków o ich monarchach. Księga, wydana w Kolonii staraniem Arnolda Myliusa, kierownika renomowanej oficyny Birckmannów, przynosi galerię czterdziestu trzech panujących: od legendarnego Lecha, któremu dawna tradycja przypisywała rządy już od roku 550, aż po Stefana Batorego. Każdemu wizerunkowi towarzyszy zwięzły łaciński biogram z opisem panowania, opracowany na podstawie kroniki Marcina Kromera. Całość dedykowano kardynałowi Jerzemu Radziwiłłowi, biskupowi krakowskiemu.

Portrety powtarzają kompozycje rytowanego w Rzymie cyklu „Regum Poloniae icones” Tomasza Tretera – kanonika warmińskiego, wybitnego rysownika i rytownika z kręgu kardynała Stanisława Hozjusza, twórcy także słynnego „Orła Treterowskiego” (1588) z medalionowymi wizerunkami królów. Treter dążył do maksymalnej wierności przedstawień: poszukiwał autentycznych podobizn władców, sięgając do dawnych pieczęci, rzeźby nagrobnej i zachowanych obrazów, a postacie panujących legendarnych oparł na drzeworytach z kroniki Miechowity. Ponieważ domniemany rzymski pierwodruk cyklu (opatrzony datą 1591) nie zachował się do naszych czasów, to właśnie kolońska edycja z 1594 roku stanowi najwcześniejsze znane ogniwo drukowanej tradycji tego pocztu. Ciekawostka dla koneserów: kolońska seria kończy się na Batorym i liczy 43 wizerunki – bez portretu panującego wówczas Zygmunta III, obecnego w pełnym, 44-obrazowym cyklu Tretera.

Siłę oddziaływania tego kanonu trudno przecenić: Treterowskie wzory powielały niemal wszystkie późniejsze poczty, a sięgał po nie jeszcze Jan Matejko, tworząc swój cykl królów i książąt polskich – przy czym znał je zapewne między innymi właśnie z egzemplarza dzieła Myliusa. Nabywca otrzymuje więc nie tylko efektowny starodruk, lecz źródło, z którego wyrosła cała polska ikonografia królewska.

Stan zachowania

Egzemplarz zawiera oryginalne karty ze stronami 1–60 oraz 38 oryginalnych miedziorytowych portretów, z których część została ręcznie kolorowana w epoce – dawne podmalowanie nadaje rycinom niepowtarzalny, żywy charakter. Karta tytułowa oraz strony 61–72 (z 5 portretami) uzupełnione bardzo dobrej jakości kopią wykonaną na XIX-wiecznym papierze czerpanym, dyskretnie współgrającą z oryginałem. Cztery początkowe karty z uszkodzeniami i ubytkami tekstu – braki fachowo uzupełnione (dofundowane), również na papierze czerpanym. Ponadto drobne zabrudzenia i otworki, brzegi kart miejscami lekko postrzępione; poza opisanymi mankamentami stan dobry. Całość w eleganckiej, wykonanej współcześnie oprawie z pełnej skóry, ze zwięzami, tłoczeniami i złoconym napisem na grzbiecie – księga prezentuje się okazale i gotowa jest ozdobić każdą bibliotekę.

Rzadkie na rynku polonicum XVI wieku – obowiązkowa pozycja dla kolekcjonerów staropolskiej ikonografii, portretu królewskiego i dawnej książki ilustrowanej.