Opis

Urzędowa Książka Telefoniczna dla Generalnego Gubernatorstwa 1941

Amtliches Fernsprechbuch für das Generalgouvernement. Urzędowa Książka Telefoniczna dla Generalnego Gubernatorstwa. Herausgegeben von der Deutschen Post Osten, Ausgabe Mai 1941, Stand 1. März 1941. [Kraków] 1941. Deutsche Post Osten (Niemiecka Poczta Wschodu). s. 360 (wykaz abonentów) + 29 s. części reklamowej, tekst równolegle niemiecki i polski, ok. 30 cm, oprawa wydawnicza broszurowa, czerwona okładka kartonowa z tłoczonym orłem ze swastyką i tytułem.

Urzędowy spis abonentów telefonicznych całego Generalnego Gubernatorstwa, wydany przez niemiecką administrację pocztową w Krakowie według stanu na 1 marca 1941 roku, a więc przed atakiem na ZSRR i przed utworzeniem piątego dystryktu Galicja. Wykaz obejmuje cztery dystrykty: krakowski (s. 13–68), warszawski (s. 69–300), radomski (s. 301–330) i lubelski (s. 331–360).

Tekst prowadzony jest dwujęzycznie, niemiecko-polsko, z niemiecką kolumną zawsze po lewej. Instrukcja obsługi aparatu na odwrocie karty tytułowej podaje w obu językach te same jedenaście punktów, łącznie z zaleceniem, by nie zgłaszać się słowem „Hallo”, tylko nazwiskiem lub numerem, i ostrzeżeniem, że samowolna zmiana w urządzeniu telefonicznym jest karalna.

Spis czyta się dziś jak przekrój aparatu okupacyjnego. Na jednej kolumnie strony 327 mieszczą się: Sicherheitspolizei z osobnymi numerami służby zewnętrznej i komisariatu kryminalnego, Sondergericht, Stadthauptmannschaft z prywatnymi numerami domowymi urzędników, Stadtkommandantur, Kasino, kwatera Jasna Góra, Umsiedlungskommando pod runami SS, obok tego Polnisches Hilfskomitee RGO i polska policja z komendantem.

Część reklamowa dokumentuje z kolei przejmowanie polskiego i żydowskiego przemysłu. Częstochowskie zakłady włókiennicze „Stradom” ogłaszają się z dopiskiem „in Treuhandverwaltung”. Fabryka wyrobów metalowych I. Altman w Częstochowie, produkująca części rowerowe przy Warschauer Strasse 67, podaje w ogłoszeniu nazwisko powiernika: Kurt Kindler. Reklamują się krakowska fabryka mydła C. Śmiechowski z Zabłocia, Schoeller-Bleckmann, Franz Haeberle & Co. z Grodziska, spedycja W. Bujański z krakowskiego Placu Dominikańskiego. Nazwy ulic i miast są w wersji niemieckiej: Tschenstochau, Kressendorf, Petrikau, Reichshof, Deutsch Przemysl.

Do wyklejki dołączona jest różowa karteczka z odręcznie zapisanymi numerami telefonów i nazwiskiem, pozostawiona przez użytkownika egzemplarza.

CIEKAWOSTKA: Na stronie 15 części reklamowej stoi ogłoszenie firmy Deutsche Emailwarenfabrik, Inh. Oskar Schindler, Krakau-Zablocie, Lipowastr. 4, Telefon 106 24. To ta sama fabryka i ten sam człowiek, którego czterdzieści lat później opisał Thomas Keneally, a w 1993 roku jego historię sfilmował Steven Spielberg. W wykazie abonentów dystryktu krakowskiego Schindler figuruje osobno, jako zwykły przedsiębiorca wśród setek innych.

Ogłoszenie jest oszczędne i całkowicie handlowe: „Erzeugung von Email- und Metallwaren aller Art”. W maju 1941 roku, kiedy książka wychodziła z drukarni, Emalia zatrudniała już żydowskich robotników z krakowskiego getta, a Schindler nie był jeszcze nikim więcej niż niemieckim właścicielem przejętego zakładu przy Lipowej.

Wydania książki telefonicznej Generalnego Gubernatorstwa z lat 1940–1942 zachowały się w niewielkiej liczbie egzemplarzy — druk użytkowy, wymieniany co rok i wyrzucany po dezaktualizacji, na dodatek z okresu, w którym niemieckie druki urzędowe niszczono świadomie. Zbiory publiczne notują pojedyncze egzemplarze (m.in. Archiwum Państwowe w Radomiu, Biblioteka Publiczna m.st. Warszawy); w obiegu antykwarycznym pojawia się rzadko.

Brak kart 285–290 (wykaz abonentów dystryktu warszawskiego). Okładka podniszczona, z naderwaniami podklejonymi, przetarciami i ubytkami przy grzbiecie oraz narożnikach, cała powierzchnia z siatką zagnieceń; na licu odręczny zapis atramentem. Ostatnie karty ze śladami zaplamień. Wewnątrz gdzieniegdzie niewielkie przybrudzenia i zaplamienia, poza tym blok czytelny i zwarty, druk czysty. Na karcie tytułowej odręczne zapiski ołówkiem. Stan ogólny dobry minus, większość kart w stanie dobrym.