Opis

„Nowy Lekarz czyli sposoby leczenia bydła, koni, owiec, i innych domowych zwierząt, tudzież onych karmienia i rozmnażania. Tłumaczenie uwieńczonego przez Towarzystwo ekonomiczne w Marchii dzieła Jana Mikołaia Rohlwes, król. Pruskiego Lekarza zwierząt, Członka pomienionego Towarzystwa w Poczdamie. Z iedną przyłączoną tabliczką. Wydanie nowe i poprawione.”
Wrocław 1821, nakładem Wilhelma Bogumiła Korna.

Rzadki polski druk weterynaryjny z początku XIX wieku — jedna z najstarszych polskojęzycznych książek o leczeniu zwierząt gospodarskich, a przy tym pozycja o podwójnym rodowodzie: śląskim i ogólnopolskim.

Karta tytułowa ozdobiona drzeworytową winietą z galopującym koniem. Na końcu tomu — rozkładana tablica rytownicza przedstawiająca narzędzia weterynaryjne (Fig. I–IV): trokar i strzykawkę wraz z drewnianym stęplem, opisane co do wymiarów w calach w towarzyszącym tekście („Opisanie składu Trokaru i szprycy”). To właśnie takie tablice — praktyczne, warsztatowe — decydują dziś o atrakcyjności dawnych poradników gospodarskich.

Zawartość

Dzieło podzielono na 13 działów z rozdziałami oraz Przydatek. Trzy pierwsze działy poświęcone są koniom:

• Dział I — O wychowaniu, pielęgnowaniu i karmieniu koni (z drobiazgowym opisem, jakim przymiotom powinien odpowiadać dobry ogier i klacz)
• Dział II — O przyczynach, poznakach i leczeniu zewnętrznych chorób koni — dwadzieścia kilka rozdziałów o chorobach gęby i oczu, anginie końskiej, fistule szyi, uszkodzeniach od siodła i szorów, paraliżu przegubowym, ociekłości kolan, zwichnięciu stawu pęcinowego, opojach, chorobie kopyta „zwanej psia włosy”, stłuczeniu korony podkową, zagwożdżeniu…

Kolejne działy w identycznym układzie omawiają bydło, kozy, owce i trzodę chlewną — od chowu i karmienia po choroby (m.in. ochwat, ospa świńska, zaraza śledziony, puchlina wodna, febra zapalista). Dział XIII dodatkowy dotyczy psa domowego, w tym wścieklizny. Przydatek to praktyczna chirurgia gospodarska: o puszczaniu krwi, zakładaniu apertury, przeciąganiu zawłoki i tamowaniu krwotoku.

Oryginał — Allgemeines Vieharzneibuch Johanna Nicolausa Rohlwesa, królewsko-pruskiego lekarza zwierząt i członka Towarzystwa Ekonomicznego w Poczdamie — należał do najpoczytniejszych podręczników weterynarii gospodarskiej swojej epoki i doczekał się kilkudziesięciu wydań oraz przekładów. Polskiego tłumaczenia dokonał Jakub Henryk Lewandowski, pionier polskiej weterynarii; wersja wrocławska z 1821 r. liczy 248 stron i składa się z Przedmowy, 13 działów oraz Przydatku. O popularności dzieła świadczy liczba kolejnych polskich edycji — m.in. z lat 1823, 1827, 1828, 1832, 1836, 1843, 1861, 1872 i 1893. Wydanie z 1821 r. jest wśród nich najwcześniejsze. NIKiDWNIKiDW

Szczególnie wymowna jest zamieszczona w przedmowie skarga tłumacza: że „sztuka leczenia zwierząt pierwszeństwo mieć powinna przed innemi mniey korzystnemi sztukami”, a jednak weterynaria, „w obcych kraiach wielce poważana”, w kraju naszym nie znajduje względów. To dokument momentu, w którym polska weterynaria dopiero rodziła się jako dziedzina wiedzy.

Nakładcą był Wilhelm Bogumił Korn — przedstawiciel słynnej wrocławskiej dynastii księgarsko-drukarskiej. Firma Kornów działała we Wrocławiu od 1732 r. i konsekwentnie wydawała książki polskie — Kochanowskiego, Krasickiego, Karpińskiego, słowniki, a także Biblię w przekładzie ks. Wujka, podręczniki i książki dla młodzieży. W czasach zaborów oficyna Kornów była jednym z najważniejszych ośrodków polskiego edytorstwa poza granicami dawnej Rzeczypospolitej. Na karcie X naszego egzemplarza znajduje się wzmianka honorująca „P. Wilhelma Korna”, który „zwykłem swém pożytecznych pism udzielaniem” ofiarował to dzieło narodowi polskiemu. WikipediaWikipedia

Dane bibliograficzne i stan

• Stron: 248, plus karty wstępne z Przedmową i Treścią rzeczy
• 1 rozkładana rycina (tablica) z narzędziami weterynaryjnymi
• Format: 19 × 12 cm
• Oprawa twarda z epoki
• Stan dobry: przybrudzenia, przebarwienia i ślady dawnego zawilgocenia papieru, blok zwarty, druk czytelny
• Na karcie tytułowej ślad dawnej pieczątki własnościowej

Ponad 200 lat! Ładny i coraz trudniejszy do zdobycia przykład dawnej literatury gospodarskiej i weterynaryjnej — pozycja poszukiwana przez kolekcjonerów silesianów, poloników, starych druków rolniczych i hippiki, a także przez lekarzy weterynarii i hodowców zbierających pamiątki po początkach swojego zawodu.