Opis

Adam Powstański (1768–1848)
Przedłużenie i ukończenie wiadomości o Archiwum Krajowem Królestwa Polskiego
Kraków, Drukarnia Akademicka, 1825

Interesujący i dziś już ponad 200-letni druk poświęcony jednemu z najważniejszych zbiorów dokumentów dawnej Rzeczypospolitej.

Publikacja Adama Powstańskiego jest kontynuacją wydanej rok wcześniej Wiadomości o Archiwum Krajowem Królestwa Polskiego. Opracowanie z 1824 r. uznawane jest przez Archiwum Główne Akt Dawnych za pierwszy przewodnik po zasobie Archiwum Ogólnego Krajowego w Warszawie – instytucji będącej poprzednikiem dzisiejszego AGAD. Prezentowany tom z roku 1825 stanowi jego „przedłużenie i ukończenie”, uzupełniające opis historycznych zbiorów archiwalnych.

Szczególnego znaczenia publikacji dodaje osoba autora. Adam Powstański był prawnikiem, doktorem obojga praw, urzędnikiem i nauczycielem akademickim, związanym m.in. z Uniwersytetem Wileńskim; pełnił również funkcję prorektora krakowskiego Liceum św. Anny i należał do Towarzystwa Naukowego Krakowskiego.

Co szczególnie interesujące, Powstański znał opisywane zbiory z autopsji. W 1821 roku jako sekretarz prezydialny Komisji Rządowej Sprawiedliwości uczestniczył wraz z sędzią W. Sędzimirem w oficjalnej rewizji – skontrum – zasobu Archiwum Ogólnego Krajowego. Z materiałów zgromadzonych podczas tej kontroli powstał następnie jego pionierski opis archiwum.

Treść jest fascynującym świadectwem tego, jak wyglądały polskie zbiory archiwalne na początku XIX wieku, zanim wojny, ewakuacje i zniszczenia kolejnych dziesięcioleci zmieniły ich strukturę. Autor opisuje i wylicza m.in. akta Nuncjatury Stolicy Apostolskiej, dawne akta miasta Warszawy, księgi, protokoły, sumariusze i dokumenty rewindykowane z Prus. Na kartach książki znajdują się szczegółowe zestawienia obejmujące materiały sięgające XVI i XVII wieku.

Publikacja ma także znaczenie dla historii polskiej archiwistyki. Archiwum, którego zasoby opisywał Powstański, zostało utworzone w Warszawie w 1808 r. i było pierwszym polskim archiwum publicznym; dzisiejsze Archiwum Główne Akt Dawnych zachowuje ciągłość tej instytucji.

Opis egzemplarza: format ok. 18 × 11 cm, 78 stron, papier czerpany, papierowa okładka ochronna. Stan ogólny dobry jak na wiek. Widoczne naturalne ślady ponad dwóch stuleci istnienia – miejscowe przebarwienia i niewielkie plamki charakterystyczne dla dawnego papieru. Na karcie tytułowej znajduje się dawny odręczny zapis proweniencyjny, dodatkowo podkreślający historyczny charakter egzemplarza.

Kraków 1825 – oryginalny druk z epoki Wolnego Miasta Krakowa. Ponad 200 lat historii w oryginalnym egzemplarzu.

Pozycja szczególnie interesująca dla kolekcjonerów poloników, varsavianów, druków XIX-wiecznych, historii prawa i administracji, archiwistyki, genealogii oraz historii dawnej Rzeczypospolitej.