Opis

ROMAN DMOWSKI — MYŚLI NOWOCZESNEGO POLAKA

Lwów 1907. Wydanie trzecie, powiększone — pierwsze zawierające „Podstawy polityki polskiej”. W oryginalnej okładce wydawniczej, z ciekawą proweniencją.

Najgłośniejsza książka polityczna Romana Dmowskiego i najbardziej znane dzieło w dziejach polskiego ruchu narodowego — w wczesnym, lwowskim wydaniu z 1907 roku, wydrukowanym jeszcze pod zaborami, w tej samej oficynie, która ogłosiła edycję pierwszą.

Kartę tytułową zdobi charakterystyczny sygnet Towarzystwa Wydawniczego z sową — znak firmowy jednego z najbardziej zasłużonych lwowskich wydawnictw przełomu wieków.

To edycja o odrębnej, dobrze udokumentowanej historii. Podstawą pierwszego wydania książkowego (Lwów 1903, nakład ok. tysiąca egzemplarzy) była seria artykułów ogłoszonych w 1902 r. na łamach „Przeglądu Wszechpolskiego” pod pseudonimem R. Skrzycki; drugie wydanie ukazało się we Lwowie w 1904 r.

Wydanie trzecie powiększone zostało o esej „Podstawy polityki polskiej” z 1905 r., który — wskutek nieporozumienia z wydawcą — wydrukowano jako ostatnią część dzieła, choć w zamyśle autora miał stanowić jedynie komentarz do zamkniętej całości. Dmowski tłumaczył się z tego w specjalnie dopisanej przedmowie: prosił wydawców jedynie o dodanie na końcu artykułu z jubileuszowego numeru „Przeglądu Wszechpolskiego”, będącego dopełnieniem i rozwinięciem, a w pewnych punktach korekturą „Myśli”; przedmowy nie planował, lecz uznał ją za konieczną, gdy przysłano mu gotowe arkusze. Przedmowę datował: Glion w Szwajcarii, 2 września 1907 r.

Egzemplarz z 1907 r. jest więc jedyną edycją, w której czytelnik ma przed sobą zarówno „Myśli”, jak i autorską korektę do nich — wraz z wyjaśnieniem, jak doszło do redakcyjnej pomyłki. Był to zarazem moment, w którym Dmowski pisał równolegle „Niemcy, Rosja i kwestia polska” — książkę zapowiadającą jego działalność w przededniu wielkiej wojny.

Kolejne wydanie ukazało się dopiero w 1933 r. w Warszawie, uzupełnione o „Przewroty”; wydanie piąte wyszło konspiracyjnie w 1943 r., w czterdziestą rocznicę pierwodruku, staraniem organizacji „Ojczyzna”. W okresie PRL dzieło było nieobecne w oficjalnym obiegu wydawniczym.

Tekst obejmuje wstęp i siedem rozdziałów, w których autor przedstawia swoją koncepcję stosunku jednostki do narodu, krytykę tradycji szlacheckiej i romantycznego mesjanizmu oraz program „polityki czynnej”. Najsłynniejszy pozostaje wstęp z czterokrotnie powtórzoną frazą „jestem Polakiem”, rozwiniętą w zdaniu: „Jestem Polakiem — więc mam obowiązki polskie”.

To jedna z najważniejszych — i do dziś najżywiej dyskutowanych — książek polskiej myśli politycznej XX wieku. Bez względu na to, jak ocenia się poglądy autora, jest to pozycja obowiązkowa dla każdego, kto zajmuje się historią idei w Polsce, a jej wczesne, przedwojenne wydania od lat cieszą się stałym popytem wśród kolekcjonerów.

Proweniencja

Egzemplarz nosi wyraźne ślady dawnej biblioteki prywatnej:

• Na wyklejce czerwona pieczęć-formularz „Prof. […] — Biblioteka domowa”, wypełniona odręcznie: Przedmiot: polityka; Autor: Dmowski (R.); Nr 1; Nr inwentarza 36, dnia 24/XI 1929
• Obok naklejona wycinka prasowa z cytatem z Zygmunta Krasińskiego o tym, że państwo może być tylko ciałem ducha narodowego, a nadchodzą wieki, w których pierwszą zasadą prawa publicznego stanie się upaństwowienie każdej istotnej narodowości
• Podkreślenia w tekście — ślad uważnej, polemicznej lektury

Ktoś w listopadzie 1929 roku skatalogował tę książkę jako pozycję nr 1 działu „polityka” swojej domowej biblioteki, dobrał do niej motto i czytał ją z ołówkiem w ręku.

Dane i stan zachowania

• Lwów 1907, wydanie trzecie powiększone
• Stron: XXIII + 279
• Format: 20 × 13 cm
• Oryginalna kartonowa okładka wydawnicza z tytulaturą w kolorze ceglastym
• Stan ogólnie dobry: okładka przetarta i lekko naddarta przy krawędziach, papier pożółkły; podkreślenia w tekście (długopisem), nieaktualne pieczątki własnościowe, blok zwarty, druk w pełni czytelny

Pozycja dla kolekcjonerów poloników i lwowianów, historyków idei i ruchu narodowego, politologów oraz bibliofilów ceniących książki z udokumentowaną historią czytelniczą. Wydania przedwojenne, a zwłaszcza lwowskie, trafiają na rynek coraz rzadziej.

Zapraszam do zakupu.