Opis

Siedmiostronicowy druk w języku łacińskim i niemieckim. Dobry stan zachowania, wymiary 30,5 x 20 cm.

Praga, jesień 1774 roku. Państwo chce wiedzieć, ile pieniędzy ma Kościół, gdzie je ulokował i czy są bezpieczne. Ten druk to ślad tego momentu: arcybiskupi okólnik konsystorza praskiego, który przekazuje proboszczom całych Czech rozkaz cesarsko-królewskiego gubernium. Duchowni mają rozliczyć kapitały kościelne, bractw i fundacji co do grosza, według gotowego formularza.

Okólnik wydano w kancelarii arcybiskupiej w Pradze 9 października 1774 roku w imieniu arcybiskupa Antoniego Piotra (Antonín Petr Příchovský), legata urodzonego Stolicy Apostolskiej i księcia Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Podpisują go biskup sufragan Joannes Andreas Kayser jako wikariusz generalny i oficjał oraz kanclerz Benedictus Stöber. Tekst otwiera inicjał „P” w ozdobnej, roślinnej ramie, poprzedzony apostrofą „Venerabilis, Nobis Dilecte!” (Czcigodny, Nam umiłowany!).

Konsystorz przypomina, że już 9 grudnia 1768 roku, na rozkaz Marii Teresy, nakazano proboszczom składać co roku, w pierwszym kwartale, wyciągi z rachunków kościołów parafialnych i bractw – pod groźbą sekwestru dochodów: „sub comminatione sequestrationis temporalium” (pod groźbą zajęcia dóbr doczesnych). Okazało się jednak, że wyciągi spisywano tak niedbale, że nie dało się z nich ustalić ani bezpieczeństwa, ani pierwszeństwa hipotecznego ulokowanych kapitałów. Stąd nowe zarządzenie: od teraz kapitały mają być wykazywane w dwóch osobnych tabelach, oznaczonych literami A i B – osobno te ulokowane w funduszach publicznych, osobno te pożyczone prywatnym właścicielom i zabezpieczone na ich gruntach.

Najciekawsze jest to, że druk zachowuje oba głosy. Wewnątrz, w pełnym brzmieniu i gotykiem, przedrukowano niemieckie pismo gubernium Królestwa Czeskiego do arcybiskupa, datowane na zamku praskim 11 sierpnia 1774 roku, zaczynające się od tytułu „Hochwürdigster in Gott Fürst”. Urzędnicy piszą bez ogródek: nadsyłane wykazy są „größten Theils sehr unverläßlich” (w większości bardzo niewiarygodne), a parafianie albo nie rozumieją wagi sprawy, albo liczą, że Komisja Fundacyjna zadowoli się byle jakim, ogólnikowym zestawieniem bez dokumentów. Dlatego przygotowano dwa wzory tabel, tak przejrzyste, by każdy składający wykaz pojął je bez dodatkowych wyjaśnień. Kapitały mają być wpisane i zabezpieczone w tabulach krajowych (Landtafel) i księgach gruntowych.

Część łacińska kończy się poleceniem dla wikariuszy forańskich: mają niezwłocznie rozesłać okólnik i tabele wszystkim proboszczom, administratorom parafii i kapelanom, a niedbałych czeka „gravi responsioni obnoxios” (surowa odpowiedzialność). To dokument z epoki, w której terezjańskie państwo krok po kroku przejmowało nadzór nad majątkiem Kościoła – kilka lat przed reformami józefińskimi.

Na pierwszej karcie odręczna adnotacja kancelaryjna „Praes: 15 Nov: 1774″ – data, kiedy egzemplarz dotarł do adresata. Druk dwujęzyczny, łacińsko-niemiecki, antykwą i frakturą.

Stan: format folio, 7 stron zadrukowanych. Papier czerpany z nieobciętymi, postrzępionymi brzegami, miejscami lekko przybrudzony i zażółcony, drobne zagniecenia i ślady złożenia. Tekst wyraźny, czytelny.