Słynny Zielnik Syreniusza jest jednym z najbardziej poszukiwanych polskich starodruków. Niestety do naszego czasu przetrwało bardzo mało egzemplarzy w dobrym stanie i bez większych braków, ponieważ ksiązka była zaczytywana. 

Więcej o autorze, Zielniku i okolicznościach jego wydania mozna przeczytać w Wikipedii – http://pl.wikipedia.org/wiki/Syreniusz

Na sprzedaż piękna karta z Zielnika Syreniusza (1613).  W numeracji stron czeski błąd drukarza: po stronie 469 (recto) następuje nagle strona 407 (verso).

O czym opowiada ta karta?

Karta jest świadectwem tego, jak dawna medycyna renesansowa łączyła botanikę z egzotycznym handlem i starożytną teorią o „humorach” (płynach) w ludzkim ciele. Tekst skupia się na dwóch niezwykle aromatycznych roślinach:

• Strona pierwsza (469): Kocanki Arabskie / Szyszkowa Lawenda (Stoechas Arabica, dziś znana szerzej jako lawenda francuska lub motylkowa). Syreniusz opisuje ją jako ziele „przepyszne”, przywożone do Polski drogą morską z Arabii oraz z wysp leżących naprzeciw Marsylii (chodzi o wyspy Îles d’Hyères, starożytne Stoechades, od których roślina wzięła nazwę). Według autora ziele ma smak gorzki i cierpki, a jego głównym zadaniem jest „rozgrzewanie i wysuszanie”. W obszernej tabeli Mocy i Skutków Syreniusz wymienia lawendę jako potężne panaceum: otwiera zatkane wątroby i śledziony, odkaża żołądek z jadów, czyści mózg z „melancholicznych wilgotności”, pomaga na katar (poprzez parówki) oraz ratuje ludzi „padających na niemoc” (epilepsję).

• Strona druga (407): Lebiotka / Rozdział 26 (Origanum, czyli dzisiejsze oregano). Górna część strony kończy jeszcze medyczne przepisy na olejek i wino z szyszkowej lawendy, po czym płynnie przechodzi do nowego rozdziału z centralnie umieszczonym drzeworytem przedstawiającym lebiotkę. Syreniusz, powołując się na Dioskoridesa, opisuje odmiany lebiotki (białą, czerwoną, kreteńską), zwracając uwagę na jej podobieństwo do majeranku, kosmate liście oraz gęste nasienie o mocnym zapachu.

Cytat 1 (ze strony 469 – o zamorskim pochodzeniu i transporcie lawendy arabskiej):

„ROśćie w Arábiey / skąd pospolićie bywá z innymi kupiámi przez kupce morzem w te strony przywożone. Rośćie ná niektorych gorách Włoskich : rośćie obficie ná wyspách / ábo ná ostrowách morskich / przećiwko Masiliey / ktore od tychże Kocánkow imię y názwisko máią / Insule Stęchades : Ale naprzednieyszey dobroći Arabskie.”

Cytat 2 (ze strony 469 – z tabeli właściwości, o zbawiennym wpływie na głowę i pamięć):

„Mózg z pomienionych wilgotności zimnych rozgrzewáiąc ie wychedaża / w winie abo w wodzie warząc / piiąc / y głowę náparzáiąc ”