Opis

Świadectwo politycznej burzy: Odezwa „Obywatele Chłopi!” (1926)

Afisz jednostronny, wymiary 41 x 29 cm, stan dobry+

Przed nami nie tylko arkusz papieru, ale autentyczny „pocisk” propagandowy z jednego z najgorętszych okresów międzywojennej Polski. Ten plakat to rzadki zapis brutalnej walki o duszę polskiej wsi, wydrukowany zaledwie pół roku po przewrocie majowym Józefa Piłsudskiego.

Kontekst historyczny: Bratobójcza walka na wsi

Dokument datowany na listopad 1926 roku to krzykliwe wezwanie do kontrmanifestacji. Wincenty Witos – trzykrotny premier i legenda ruchu ludowego – zwołał do Krakowa kongres swoich zwolenników. Prezentowana odezwa to odpowiedź jego zaciekłych przeciwników ze Stronnictwa Chłopskiego, którym przewodził Jan Stapiński (widniejący na dole jako redaktor odpowiedzialny).

Stapiński, niegdyś mentor Witosa, w 1926 roku stał już po stronie Sanacji. Plakat ma na celu zohydzenie postaci Witosa w oczach chłopów, przedstawiając go jako dyktatora i zdrajcę, a Marszałka Piłsudskiego jako jedynego zbawcę narodu.

detale plakatu

• Retoryka walki: Tekst nie przebiera w środkach. Witos jest oskarżany o tworzenie własnych bojówek i ruinę skarbu państwa.

• Wątek włoski: Niezwykle ciekawe jest porównanie Witosa do Mussoliniego. Autorzy oskarżają go o „małpowanie” faszystowskich wzorców poprzez wprowadzanie zielonych koszul dla swoich zwolenników.

• Punkt zborny: Plac Szczepański w Krakowie miał stać się areną „sądu ludowego”. To tam, 28 listopada o 9:00 rano, historia polskiego ruchu ludowego mogła potoczyć się zupełnie inaczej.

Najciekawsze cytaty

W tekście odnajdujemy passusy, które doskonale oddają temperaturę ówczesnego sporu politycznego:

„Ponadto sprawia Witos dla swoich pałkarzy specjalne mundury tj. zielone czapki i koszule, małpując faszystowskie włoskie czarne koszule. Przez tych polskich „faszystów” 28 listopada chce Witos pokazać, jak drugi Mussolini, że i on ma już swoje bojówki w pogotowiu do uderzenia na rząd Marszałka Piłsudskiego.”

„Niechaj manifestacja ta chłopska będzie dniem sądu ludowego nad zdrajcą i zaprzedańcem Witosem.”

Cenny dokument ze względu na swoją ulotność. Takie odezwy były drukowane na tanim papierze gazetowym, naklejane na mury i zazwyczaj niszczone przez pogodę lub przeciwników politycznych w ciągu kilku dni. Fakt, że ten egzemplarz przetrwał w tak dobrym stanie, czyni go unikalnym świadkiem narodzin kultu Piłsudskiego i głębokiego rozłamu w polskim ruchu ludowym.

****