Opis

M. Korzeniowski – Nowy sekretarz powszechny, czyli książka podręczna dla osób każdego stanu
Nowa edycja przejrzana, dopełniona i powiększona przez X. Osińskiego. Wrocław, nakładem Zygmunta Schlettera, 1843. Stron 319, wymiary 21 × 14 cm.

Uroczy zabytek dawnej kultury epistolarnej — XIX-wieczny „sekretarz”, czyli praktyczny poradnik pisania listów i pism na każdą okazję życiową. Książki tego typu, wywodzące się jeszcze z tradycji staropolskich „kancelarii” i francuskich secrétaires, były w epoce przedtelegraficznej bestsellerami: list był wówczas jedyną formą kontaktu na odległość, a umiejętność jego poprawnego, taktownego ułożenia — świadectwem ogłady i pozycji społecznej.

Pełny tytuł zapowiada zawartość z rozmachem: wybór wzorowych listów „we wszelkich stosunkach i okolicznościach potocznego życia”, wybranych z dzieł najnowszych autorów, wraz z uwagami o listach i o sposobie pisania samemu w różnych materiach, a nadto wzory podań do władz rządowych, weksli, obligów, kontraktów, cesji, testamentów, zapisów, zaświadczeń i wszelkich aktów urzędowych z krótkimi objaśnieniami. Ta edycja została dodatkowo powiększona o listy „z powinszowaniem dzieci do Rodziców i krewnych po francuzku i po polsku” — bo francuszczyzna wciąż była językiem dobrego tonu.

Zawartość to prawdziwy przekrój życia epoki, momentami mimowolnie zabawny: znajdziemy tu gotowe wzory tłumaczenia się, że „zamówionych postawów sukna przysłać nie można”, usprawiedliwienia ekonoma z zarzutów pana, „uniewinnienia się panny z zarzutów przed narzeczonym”, listy w sprawie niezapłaconych rachunków i długów, upomnienia krawca o zapłatę za robotę, wreszcie obszerne działy listów zachęcających, pocieszających po śmierci bliskich, gradobiciu czy przegranej bitwie. Otwierający rozprawkę teoretyczną rozdział „O listach” poucza, że list to „mowa pisana” i że jego celniejszymi przymiotami są „łatwość i szlachetna prostota”. Dla historyka obyczaju, języka i życia codziennego — materiał pierwszorzędny.

Ciekawy jest też adres wydawniczy: polska książka wydana we Wrocławiu nakładem Zygmunta Schlettera — jednej z tych śląskich oficyn (obok Kornów), które w połowie XIX wieku obficie zaopatrywały w polskie druki rynek zaboru pruskiego i rosyjskiego, świadcząc o żywotności polszczyzny w ówczesnym niemieckim Breslau.

Stan ogólny dostateczny+/dobry−: przybrudzenia, dawne zapiski na kartach (m.in. przedwojenny podpis własnościowy z datą 1935). Oprawa: elegancki współczesny półskórek, nadający całości bibliofilski charakter.