Biblia Brzeska  – drugi (po katolickiej Biblii Leopolity) przekład całości Pisma Świętego na język polski, dokonany przez polskich kalwinów w 1563.

Oferujemy autentyczną kartę z Biblii Brzeskiej — drugiego (po katolickiej Biblii Leopolity) kompletnego przekładu Pisma Świętego na język polski, dokonanego przez polskich kalwinów i wydanego 4 września 1563 roku w Brześciu Litewskim, pod patronatem księcia Mikołaja Radziwiłła Czarnego.

To jeden z pierwszych na świecie nowożytnych przekładów całej Biblii z języków oryginalnych — hebrajskiego i greckiego (posiłkowano się też łaciną). Jej twórcy zastosowali nowatorską metodę: oddawali sens zdania, a nie tłumaczyli „słowo w słowo”, dzięki czemu tekst czyta się wyjątkowo potoczyście. Napisana piękną, dojrzałą XVI-wieczną polszczyzną, uchodzi za jedno z najznakomitszych literacko tłumaczeń swojej epoki — jej język chwalił m.in. Aleksander Brückner za czystość i zrozumiałość. Niezależnie od dawnych sporów wyznaniowych, w jednym zgadzają się niemal wszyscy: to arcydzieło polskiego słowa.

A przy tym — wielka rzadkość. Wydrukowano ją w nakładzie zaledwie ok. 500 egzemplarzy i nigdy nie wznowiono w całości. Co więcej, syn fundatora, nawrócony przez jezuitów na katolicyzm Mikołaj Krzysztof Radziwiłł „Sierotka”, jako pokutę „za grzechy ojca-heretyka” wykupywał i niszczył egzemplarze dzieła — większość z nich uroczyście spalił na rynku w Wilnie, nie szczędząc na ten cel ogromnej sumy (wedle przekazów 5000 dukatów). Resztę pochłonęła kontrreformacja. Do dziś na całym świecie ocalało zaledwie kilkadziesiąt egzemplarzy, a kompletne dzieło jest praktycznie nieosiągalne.

Dlatego każda oryginalna karta Biblii Brzeskiej to nie zwykły fragment druku, lecz namacalny okruch legendy — kawałek złotego wieku polskiej kultury, renesansu i reformacji oraz świadectwo pozycji, jaką Rzeczpospolita zajmowała wówczas w Europie. To rzadka okazja, by posiąść cząstkę księgi, której w całości nie sposób już kupić.

Karta zachowana w stanie dobrym+ (ślady niewielkiego przebarwienia na bocznym wewnętrznym marginesie). Wymiary karty 38 x 25 cm. Rzadkość!

Karta nosi oryginalną foliację „List. 371″ i zawiera fragment Proroctwa Izajasza („Proroctwo Ezáiászowe”): tekst od Iz 42,19 do Iz 44,15. Obie strony zadrukowane pismem gotyckim (szwabachą) w dwóch kolumnach. Na karcie znajduje się wszystko, co stanowi o urodzie tego druku:

• dwa ozdobne nagłówki rozdziałów („Kápit. 43.” i „Kápit. 44.”) z sumariuszami ich treści,
• dwa duże drzeworytowe inicjały o bogatej, roślinnej ornamentyce,
• żywa pagina („Proroctwo Ezáiászowe” / „ESAIAS”),
• marginalna numeracja wersetów, glosy komentujące oraz biblijne odsyłacze (m.in. do Jeremiasza, Joela, Ozeasza, Księgi Mądrości, Ewangelii Jana, Dziejów Apostolskich i Apokalipsy),
• kustosze u dołu kolumn.

Stan zachowania: zgodny ze zdjęciami, które stanowią integralną część opisu — prosimy o ich uważne obejrzenie.

Co na karcie?

Izajasz 42:19 – 44:15: Ogień sądu, przejście przez morze i drwina z bożków

Ten niezwykle dynamiczny fragment Księgi Izajasza to głęboki, pełen pasji traktat o tożsamości, ślepocie oraz radykalnym odnowieniu narodu wybranego. Prorok buduje porywającą strukturę pełną kontrastów: przechodzi od surowego oskarżenia do najczulszych słów pocieszenia, by na końcu uderzyć w genialną, pełną ironii satyrę na ludzką głupotę.

Główne linie narracyjne fragmentu:

• Paradoks ślepego sługi (Koniec rozdziału 42): Prorok stawia dramatyczne pytanie: kto jest tak ślepy i głuchy jak Jakub – ten, którego Bóg wybrał na swojego sługę i posłańca? Izrael, mimo że widział wielkie rzeczy i miał dostęp do Bożego Prawa, okazał się całkowicie nieczuły na znaki. Konsekwencją tej duchowej apatii był potop nieszczęść i ogień wojenny, który strawił naród, choć ten nawet nie zrozumiał, dlaczego płonie.
• Odkupienie i droga przez żywioły (Rozdział 43): Następuje nagły, spektakularny zwrot akcji. Bóg ucisza ogień sądu i wypowiada słowa, które stanowią absolutne serce starotestamentowej teologii pocieszenia. Izrael słyszy: „Nie bój się, bo cię odkupiłem, wezwałem cię po imieniu, moim jesteś!”. Bóg obiecuje swoją fizyczną obecność podczas przechodzenia przez najgroźniejsze żywioły – wody potopu nie zatopią narodu, a płomienie ognia go nie poparzą. Stwórca ogłasza, że odda całe narody (Egipt, Etiopię) jako okup za życie swojego ludu, ponieważ jest on w Jego oczach drogi i kosztowny.
• Nowy Exodus i zapomnienie przeszłości: Bóg przypomina swoją dawną potęgę z czasów Mojżesza, kiedy to zatopił rydwany faraona, ale zaraz potem wzywa do czegoś szokującego: „Nie wspomominajcie dawnych rzeczy!”. Zapowiada bowiem „nową rzecz” – oto na jałowej pustyni wytrysną rzeki, a dzikie zwierzęta będą oddawać Mu chwałę, gdy poprowadzi swój lud nowym szlakiem ku wolności.
• Wylanie Ducha i bezsilność bóstw (Rozdział 44): Rozdział 44 przynosi obietnicę obfitego błogosławieństwa. Bóg zapowiada, że wyleje swojego Ducha na potomstwo Jakuba niczym wodę na spragnioną ziemię, a młode pokolenie z dumą będzie wypisywać na swoich rękach: „Należę do Pana”. Ten podniosły ton płynnie przechodzi w chłodną, genialną drwinę z pogańskich bałwanów. Bóg rzuca wyzwanie innym bóstwom, pytając, które z nich potrafi przepowiedzieć przyszłość. Fragment zmierza ku satyrycznemu obrazowi rzemieślnika, który ścina drzewo (cedr lub dąb) i połową tego drewna pali w piecu, by upiec chleb i ogrzać się przy ogniu, a z drugiej połowy struga figurę bożka, pada przed nią na twarz i błaga: „Ocal mnie, bo jesteś moim bogiem!”.

Cytaty z karty (pisownia oryginalna)

„Teraz ták mowi stworzyćiel Pan twoy o Jákobie/ á ten co ćie spráwił o Jzráelu/ Nie boy sie/ ábowiemem ćie odkupił á imieniem własnym miánowałem ćie/ Tys iest moy.” Iz 43,1:

„Kiedy przechodźić będźiesz wody/ będę z tobą/ á rzeki nie záthopią ćie/ gdy poydźiesz przez ogień/ nie spárzysz sie/ á płomień nie vpali ćie.” Iz 43,2:

„Ták mowi Pan Krol Jzráelski odkupićiel iego Pan zásthępow/ Ja iestem pierwszy y tenże ostáteczny/ á nád mię żadny iny Bog nie iest.”  Iz 44,6:

„Oto czynię nieco nowego/ á iuż teraz wzeydźie/ izaż nie poznáćie tego? záłożę drogę ná puszczy/ á rzeki ná mieyscách opustoszáłych.” Iz 43,19:

„Jaćiem iest sam/ ia ktory głádzę grzechy twoie dla mnie/ á niechcę pámiethać niepráwośći twoich.” Iz 43,25: