KRÓLEWSKI DYKTAT: Zygmunt August i reforma „Podwód” (1564)

Prezentujemy wyjątkowy zestaw dwóch stron, które stanowią swoisty „łącznik” między dwoma systemami skarbowymi dawnej Rzeczypospolitej.

Strona 77 to rzadki dokument zamykający Uniwersał Poborowy, opatrzony precyzyjną datą dzienną: Sobota Wielkanocna 1564 roku. Tekst szczegółowo opisuje procedury kontrolne, obowiązki Poborców oraz surowe kary (14 grzywien) za nadużycia urzędnicze.

Strona 78 to prawdziwa perła kolekcjonerska – uroczyste otwarcie Uniwersału Podwodnego. Rozpoczyna się od pełnej, dumnej tytulatury Zygmunta Augusta, ostatniego Jagiellona na polskim tronie. Król wyjaśnia w nim powody swojej reformy, powołując się na skargi poddanych, którzy byli „zniszczeni” dotychczasowym systemem.

Najważniejsze cechy:

• Pełna Tytulatura Królewska: Rzadki zapis wymieniający Króla Polski, Wielkiego Księcia Litewskiego, Ruskiego, Pruskiego, Mazowieckiego i Żmudzkiego.

• Kontekst Społeczny: Tekst jest dowodem na empatię władcy wobec poddanych mieszkających przy głównych szlakach („Gościńcach”), którzy dotąd sami dźwigali ciężar transportu państwowego.

• Chronologia: Dokument datowany na 35. rok panowania Zygmunta Augusta.

To nie lada gratka dla historyka, prawnika czy kolekcjonera sarmatów – dokument, który „mówi” głosem samego króla.

Ciekawe cytaty:

1. O królewskiej trosce i skargach ludu (str. 78):

   „Miewaliśmy częste a gęste prośby od Poddanych Naszych (…) którzy byli aż do tego czasu uciążeni i utrapieni, a prawie zniszczeni wielkimi a gęstymi Podwodami ustawicznymi.”

2. O sprawiedliwym rozłożeniu ciężarów (str. 78):

   „Chcąc to już teraz na sobie opatrzyć, aby wszystkie Miasta i Miasteczka, i Wsi, które Podwody dawać są powinne, jednako to brzemię na sobie niosły.”

3. Precyzyjna data wydania dokumentu (str. 77):

   „Dan w Warszawie na Sejmie walnym Koronnym, w Sobotę Wielkonocną. Lata Pańskiego Tysiącznego Pięćsetnego Sześćdziesiątego czwartego. Królowania Naszego Trzydziestego piątego.”

Ciekawostka dla opisu: Zwróć uwagę na ozdobny, duży inicjał „W” na stronie 78 – to doskonały przykład renesansowej typografii, który świetnie prezentuje się w ramie.