Opis

LEŚNIK POLSKI. Podręcznik dla leśników. Wydawnictwo Towarzystwa Gospodarskiego we Lwowie. Pod redakcją Stanisława Sokołowskiego, prof. Uniw. Jagiellońskiego w Krakowie, i Jana Szczygielskiego, naczeln. inspektora leśnictwa Tow. Gosp. we Lwowie. Lwów – Warszawa [1922]. Nakład i własność Księgarni Polskiej Bernarda Połonieckiego. Format 10×16 cm, s. VII, 302. Oprawa introligatorska, płótno zielone.

Wśród rozdziałów o użytkowaniu lasu autorzy umieścili osobny punkt: drewno do budowy samolotów. Rok 1922, lotnictwo z drewna i płótna, a leśniczy w galicyjskim rewirze ma w kieszonkowym podręczniku wskazówki, jakiego surowca szuka przemysł lotniczy. Obok tego – wyrób gontów, klepek dębowych, progów kolejowych, wełny drzewnej i użytkowanie torfu. Tak wyglądała ekonomia lasu w pierwszych latach niepodległości.

Książka powstała w momencie, gdy polskie leśnictwo scalało trzy odmienne systemy pozaborowe i potrzebowało jednego, praktycznego kompendium. Wydało ją Towarzystwo Gospodarskie we Lwowie, firmowała Księgarnia Polska Bernarda Połonieckiego – jedna z najważniejszych oficyn lwowskich przełomu wieków. Katalogi biblioteczne notują edycję na rok 1922 jako rocznik trzeci wydawnictwa, pomyślanego jako podręcznik z kalendarzem na dany rok.

Nad całością czuwał Stanisław Sokołowski (1865–1942), postać pierwszego szeregu polskiego leśnictwa: absolwent wiedeńskiej Hochschule für Bodenkultur, profesor i dyrektor Wyższej Szkoły Lasowej we Lwowie, w latach 1905–1919 redaktor „Sylwana”, od 1919 profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, autor klasycznej „Hodowli lasu”, później członek Polskiej Akademii Umiejętności i jeden z pionierów ochrony przyrody – to on w 1923 roku ogłosił pierwszy szczegółowy projekt Tatr jako parku narodowego. Drugim redaktorem był Jan Szczygielski, naczelny inspektor leśnictwa Towarzystwa Gospodarskiego we Lwowie, wnoszący do tomu stronę czysto administracyjną i gospodarczą.

Układ jest w całości użytkowy. Główne działy: miary, wagi i monety; najważniejsze wzory matematyczne; hodowla lasu; ochrona lasu; użytkowanie lasu; pomiar drzew i drzewostanów; urządzanie lasu; szacowanie wartości lasu; inżynierja leśna; zawiadywanie lasem; łowiectwo i rybactwo; rolnictwo i jego gałęzie; wiadomości z zakresu sadownictwa i ogrodnictwa; wiadomości z pszczelnictwa.

Osobno warto zwrócić uwagę na dział pierwszy. Zawiera on tablicę dawnych miar i wag polskich wraz z przelicznikami – sążeń, łokieć, ćwierć łokcia, cal, linja, pręt, pręcik, łańcuch mierniczy, stopa, mila polska i mila pocztowa – oraz odrębne przeliczniki „w b. Galicyi”. Dalej idą miary powierzchni: morga, włóka miernicza, sążeń kwadratowy, pręt kwadratowy, z przeliczeniem na hektary i metry kwadratowe. Dla genealoga czytającego akt kupna gruntu albo historyka pracującego na inwentarzach majątkowych to gotowe narzędzie, po które sięga się częściej niż po sam wykład leśny.

Reszta tomu utrzymana jest w tym samym duchu warsztatowym. Tablice miąższości grubizny podane są osobno dla gatunków i klas wieku, z odczytem według pierśnicy i wysokości drzewa. Wzory matematyczne zebrano w rozkładanych tablicach z rysunkami figur – prostokąt, romb, romboid, deltoid, trapez, trapezoid, wielobok nieumiarowy. Część sadownicza ilustrowana jest rycinami noży do szczepienia i oczkowania oraz schematami czterech sposobów szczepienia: oczkowania, kozią nóżką, przystawką i w kożuchówkę. Znajdziemy też przepis na maść szczepiarską z żywicy, wosku, łoju i spirytusu.

Stan: papier pożółkły, typowy dla wydawnictw tego okresu, blok zwarty, tekst i tablice czytelne w całości. Brak ostatniej karty spisu treści. Oprawa późniejsza, introligatorska, w zielone płótno, mocna i estetyczna. Poza wskazanym brakiem egzemplarz kompletny i w pełni używalny.

Pozycja rzadka na rynku antykwarycznym – poradniki tego typu były niszczone przez codzienne użytkowanie i rzadko dotrwały do dziś w czystym stanie. Interesująca dla leśników i historyków leśnictwa, kolekcjonerów lwowianów i wydawnictw Połonieckiego, a także dla genealogów i regionalistów, którym potrzebne są dawne miary galicyjskie.