Opis

Wiosna 1775 roku, Czechy. Kilka tygodni wcześniej tysiące chłopów ruszyły na dwory i miasta, domagając się zniesienia pańszczyzny. Bunt rozbiło wojsko, a z Wiednia przyszła odpowiedź cesarzowej: łaska dla posłusznych, surowość dla prowodyrów. Ten druk to właśnie ta odpowiedź – czeski patent Marii Teresy z 5 kwietnia 1775 roku, ogłaszający amnestię dla uczestników wielkiego powstania chłopskiego.

Tekst otwiera okazały, roślinny inicjał „M” i pełna tytulatura monarchini po czesku: owdowiała cesarzowa rzymska, królowa Węgier, Czech, Dalmacji, Chorwacji, Slawonii, Galicji i Lodomerii, arcyksiężna austriacka i tak dalej, aż po księstwa oświęcimskie i zatorskie. Dla polskiego kolekcjonera to ciekawy szczegół – trzy lata po pierwszym rozbiorze nowe nabytki z ziem Rzeczypospolitej stoją już na stałe w tytule cesarzowej.

Patent zwraca się do wszystkich poddanych dziedzicznego Królestwa Czeskiego. Cesarzowa przyznaje, że mogłaby wobec buntowników użyć najsurowszych środków, ale skoro większość prowodyrów już schwytano, a wielu chłopów samo uznało swój błąd, wróciło do domów i wydało podżegaczy, postanawia „Milost místo Práwa prowozowati” (okazać łaskę zamiast sprawiedliwości). Sedlakom, chałupnikom, komornikom i czeladzi, którzy nie byli przywódcami i zbiegli albo ukrywają się w obawie przed karą, obiecuje przebaczenie i bezpieczny powrót. Dalsze śledztwa i aresztowania mają ustać. Jest jednak twardy warunek: chłopi mają odtąd spokojnie słuchać urzędów cyrkularnych, swoich zwierzchności gruntowych i ich oficjalistów. Przy najmniejszym nowym oporze starostowie i wojsko mogą działać od razu, bez pytania o zgodę wyżej.

Patent wydano w Wiedniu 5 kwietnia 1775 roku. Pod tekstem wydrukowane imię monarchini „Marya Terezya”, pieczęć oznaczona w kole literami L.S. (locus sigilli – miejsce pieczęci), podpis kanclerza Jindřicha hrabiego Blümegena oraz formuła „Ad Mandatum Sac. Caes. Reg. Majestatis proprium” (z własnego rozkazu Świętego Cesarskiego i Królewskiego Majestatu) z kontrasygnatą Jana Bernarda z Zenkeru.

Na pierwszej stronie dwie odręczne adnotacje z epoki, w tym kancelaryjna data wpływu „praes. 15 April” – egzemplarz dotarł do adresata dziesięć dni po wydaniu. Całość złożona szwabachą, po czesku, w dawnej ortografii bratrskiej.

Stan: format folio, 3 strony zadrukowane. Papier czerpany, brzegi nieobcięte, przy lewym marginesie pierwszej karty niewielkie ubytki i postrzępienia, drobne zabrudzenia i ślady złożenia. Druk wyraźny, czytelny.