ROZRYWKI DLA DZIECI wydawane przez Klementynę z Tańskich Hoffmanową

Tom VIII – sześć zeszytów, numery XLIII–XLVIII (lipiec–grudzień 1827). Warszawa 1827. Format 12 × 19 cm, strony 305–712.

Kraków, 26 maja 1827 roku. Redaktorka pisma dla dzieci schodzi z drogi, żeby odwiedzić świeżo usypaną mogiłę Kościuszki, i tego samego wieczora zapisuje wszystko w dzienniku podróży, który potem trafia do rąk kilkuletnich czytelniczek. Tak wyglądało wychowanie narodowe w Królestwie Polskim na cztery lata przed powstaniem listopadowym – i tak wygląda zawartość tego tomu.

To pierwsze polskie czasopismo dla dzieci i młodzieży, wydawane w latach 1824–1828 przez Klementynę z Tańskich Hoffmanową – kobietę, która polską literaturę dla dzieci w praktyce wymyśliła, a przy okazji jako pierwsza Polka utrzymała się z pióra i pracy pedagogicznej. Łamy „Rozrywek” zapełniała niemal w całości sama: pisała, tłumaczyła, przerabiała teksty obce na polskie realia. Oferowany wolumin to komplet drugiego półrocza roku 1827 w jednym grzbiecie, w wydaniu pierwotnym, nie w późniejszym przedruku.

Układ pisma był stały i tom VIII trzyma się go co do joty.

Wspomnienia narodowe – dział główny, złożony z biografii i opowieści historycznych. Numer lipcowy otwiera rzecz o Franciszku Dionizym Kniaźninie, poecie czasów Stanisława Augusta; redaktorka uprzedza czytelników, że będzie w niej więcej o pisarzu niż o człowieku, bo szczegółów życia po prostu brakuje. Dalej idzie sylwetka Jana Tarnowskiego, wielkiego hetmana koronnego, a przez kolejne numery ciągnie się „Opis czwartéy w kraju naszym przejażdżki, Anielce Ł. przypisany” – dziennik podróży po Krakowie i okolicach, pisany w drugiej osobie do konkretnej dziewczynki. Autorka opisuje w nim wizytę na mogile Kościuszki i wieś Lipka pod Wisłą, wplatając w to uwagi o gorliwości krakowian w upiększaniu miasta. Patriotyzm podany przez opis wycieczki, nie przez wykład.

Powieści i anegdoty – „Nieszczęścia nauka”, „Dobroczynność i wdzięczność”, „Słuszny wniosek”, zbiorki „szczególnych wyrażeń się” dzieci, bajka „Ogrodnik i Jabłoń” podpisana inicjałami A. G.

„Wiązanie Polki” – dział, w którym Hoffmanowa podawała młodym czytelniczkom wyjątki z klasyków polskiej myśli. W tym tomie kończy się cykl oparty na rozprawie X. Ignacego Włodka „O naukach wyzwolonych”, uzupełniony jeszcze wypisami ze słownika tegoż autora. Osiemnastowieczny traktat o naukach i języku polskim, przykrojony dla panien – trudno o lepszy obraz tego, jak wysoko Hoffmanowa stawiała poprzeczkę.

Stan i oprawa. Oprawa z epoki, tekturowa, oklejona papierem marmurkowym typu „kamiennego” w barwach ceglastej czerwieni, granatu i brązu; narożniki i krawędzie przetarte, grzbiet ze śladami użytkowania. Wnętrze ogólnie dobre, z przebarwieniami papieru; na karcie tytułowej numeru lipcowego dawne wpisy własnościowe i fioletowy stempel proweniencyjny, pojedyncze nadkruszenia marginesów.

Pozycja dla kolekcjonera dawnych czasopism, badacza historii wychowania oraz zbieracza poloników związanych z kultem Kościuszki.